Lặng yên dưới vực sâu


Truyện vừa. Đỗ Bích Thúy






Cái ô cửa bằng hai bàn tay nhỏ xíu trên cao chỉ đủ cho Súa biết rằng đã hai ngày hai đêm trôi qua. Cái ô cửa ấy, ai làm mà tài thế, đục tít trên cao, đứng dưới đất với không tới, nói gì nhìn qua nó ra ngoài.

Có tiếng gì như tiếng sáo lẫn trong tiếng gió bấc đầu mùa, len qua từng khe nứt nhỏ tí trên tường đất, lọt vào tai Súa. Đúng tiếng sáo rồi. Mỗi lúc một rõ hơn, nhất là những khi tiếng gió ngừng bặt. Là một khúc trong khơ chìa planh: “Khi buổi sớm tinh mơ đôi ta cầm tay nhau dạo bên bờ giếng nước, e rằng con chim dìa - cơu ung dung bay qua uống phải, sẽ rung động 98 trái tim”…Tự dưng Súa thấy bồn chồn. Khúc hát này phiên chợ nào Súa và bọn con gái cũng hát cho người yêu nghe.
Giàng Sếnh Vừ có ông nội ở trên U Khố Sủ, gần đỉnh cao nhất của dãy Tây Côn Lĩnh. Vừ ở với ông nhiều hơn ở với bố và dì ghẻ. Ông nội mới là người dạy cho Vừ cái cách làm thế nào để chỉ thổi dứt một hơi sáo là trong đám con gái gần chục đứa đứng xung quanh, sẽ có ít nhất sáu bảy đứa ngã lăn quay. Ngã thật chứ không phải đùa. Thì đôi mắt cứ dán vào miệng Vừ, cái đầu quay theo mấy bước chân dẻo quánh của Vừ, làm gì không ngã. Nghe ông nội nói thế, Vừ cười ha ha.

Nhưng ông nội mới chỉ dạy cho Vừ cách làm cho đám con gái ngã thôi, chứ chưa dạy Vừ làm thế nào để đứng dậy được khi Vừ bị đánh ngã.

Và Vừ bị ngã như thế này:

Không phải ở phiên chợ, không phải ở lễ Gầu tào, không phải ở đám cưới bạn bè, mà ở trên ngọn cây. Thế có hay không chứ.

Ngày hôm ấy, Vừ về nhà bố ở Sán Cố chơi. Thằng em trai cùng cha khác mẹ rất mê Vừ, Vừ đi một bước là nó theo luôn một bước. Sau nhà có một cây lim rất to, phải đến hai người ôm mới hết cái gốc của nó. Thằng Sò kể cho anh nó nghe về con quay của con trai trưởng bản. Bổ một phát, trúng một phát, vỡ đôi con quay của mình ngay. Kể chưa dứt, nước mắt nó đã trào ra đầm đìa. Vừ không nói không rằng, rút xoẹt con dao nặng trình trịch trên vách bếp, lôi em ra gốc lim. Con dao ngậm trong mồm, Vừ bám vào gốc cây leo vun vút như khỉ. Tít trên cao có một cành lim đứt ngang, to bằng bắp chân. Chặt lấy một khúc mà làm quay gỗ thì lại đến lượt con trai trưởng bản ôm mặt. Thằng Sò há mồm đứng dưới chờ. Thằng anh nó đang chặt, con dao vung lên, bỗng dưng như bị chuột rút, đờ ra, rơi ịch một phát xuống đất. Con dao cắm phập bên cạnh.

Anh Vừ, anh Vừ. Chết rồi à? Thằng em khóc hu hu. Vừ phủi đít quần đứng dậy. Vừ không thể nói với nó vì sao Vừ ngã. ừ, thằng Giàng Sếnh Vừ này mà lại bị một đứa con gái đánh ngã được à? Nhưng mà đúng thế thật. Cái lưng nó, ôi trời, lưng gì mà trắng thế, một khúc bé tí tẹo thắt lại ở cạp váy. Nhưng nó chỉ đứng quay lưng lại. Vừ cố nghiêng người để nhìn được phần đằng trước của cái lưng, cố mãi, cố mãi, thế mới ngã. Ngã như một con gấu, không thấy đau, chỉ hơi ê mông một tí. Vừ phóng ra phía con suối. Suối vắng tanh, tảng đá bên bờ còn ướt, chắc đứa gái ấy đã chải váy áo trên đó. Có mấy vết chân dẫn lên con đường mòn. Vừ dẫm thử lên, vết chân bé tí, chỉ bằng hai phần ba chiều dài chân Vừ. Vừ đi theo lên đường mòn, Vừ mà đi thì nhanh lắm, nhưng nhanh gì thì nhanh, cũng chỉ kịp nhìn thấy một bóng con gái gùi cái gùi ướt sũng rẽ vào một ngôi nhà.

Sau này nghe Vừ kể, Súa không tin. Bảo Vừ phịa. Vừ phải vạch cái lưng ra, cho Súa xem vết sẹo dài bị cành cây lim cứa rách, Súa vẫn không tin.

Tiếng sáo bên ngoài vẫn réo rắt. Đấy là tiếng sáo của người trên núi cao, Vừ đã bảo cho Súa biết thế nào là tiếng sáo của người trên núi cao. Bên trong nó ngoài sự trầm bổng còn có cả tiếng gió, mùi gió. Như Vừ chẳng hạn, tiếng sáo của Vừ không chỉ là tiếng sáo, không chỉ là khúc dân ca Mông về tình yêu mà còn mang theo mùi của hạt kê ông nội trồng trên U Khố Sủ, mùi của khói đốt phân bò, mùi của thịt muối treo trên gác bếp... Nhưng tiếng sáo mà Súa nghe đêm nay lại có mùi của nước mắt đang khô. Đúng là Súa đã thấy cái mùi ấy. Thằng trai nào mà tội nghiệp thế? Lấy được thì làm vợ, không lấy được thì làm người yêu, gì mà buồn đến nỗi để nước mắt trong ống sáo không sao khô đi được?

Có tiếng kẹt cửa, cánh cửa gỗ mở ra, một cái chậu nghi ngút khói được đẩy vào. Là nước rửa chân dành cho Súa. Súa bê cái chậu lại gần chỗ nằm, gỡ xà cạp ra, ngâm chân vào nước nóng. Còn ngày mai nữa thôi, Súa sẽ làm vợ Vừ. Ngày mai, bố và ông chú Vừ sẽ sang nhà Súa, nói cho bố mẹ Súa biết con trai họ đã bắt được Súa rồi. Ba ngày qua Súa ở yên trong buồng, đưa cơm vào thì ăn hết, đưa nước vào cũng uống hết, đưa nước nóng đã chịu ngâm chân, không la hét kêu ca gì. Thế là bố mẹ Súa đành chịu, phải gả Súa cho nhà người ta.

Nghĩ đến đây Súa tủm tỉm cười, hai má nóng ran.

Tiếng sáo bên ngoài héo hắt dần rồi tắt. Dường như nó cố níu kéo tình yêu đang vuột mất. Súa đọc được điều người trai này muốn gửi đến cô gái anh ta yêu nhưng không giữ được. Thương quá. Không biết cô gái kia có nhận thấy không? Người trai này chắc cũng ở trên đỉnh Tây Côn Lĩnh, chẳng biết có gần nhà ông nội Vừ?

Giấc ngủ đến với Súa rất chậm. Ban ngày không làm gì, chỉ loanh quanh trong căn buồng bé tí, người rất mỏi. Hay thật, lúc không làm gì lại thấy chân tay mỏi.

Gà eo óc gáy. Bên kia bức tường, tiếng bước chân lịch bịch, tiếng người lao xao.

(Còn nữa)

*




1. Ngày mai lúc mờ sáng anh sẽ quay bước chân về


Thằng trai vừa lấy được cô gái đẹp nhất vùng Mông này làm vợ vẫn mặc bộ quần áo đẹp, đứng ghếch chân lên gốc cây cụt trong sân, tay chống sườn, điếu cày dựng bên cạnh. Một bụm khói đặc sệt lơ lửng trước mũi nó. Cái mũ nồi rất mới, còn chưa dính tí tàn than nào đội hờ trên đầu, hở cái trán dô ra. Nó cười cười nghĩ đến bố vợ. Bố vợ bảo:

- Tao nuôi nó mười bảy năm, tính ngô tính lúa ra thì mày trả bằng ấy không đủ đâu. Nhưng tao cho mày, mày chỉ có một việc là không được để cho nó khổ. Nó rơi một giọt nước mắt thì tao đòi lại mày một giọt máu.

Làm vợ mình thì khổ sao được. Cơm đủ ăn, quần áo đủ mặc, chăn đủ đắp, một đàn bò đầy chuồng, một đàn dê thả rông mỗi năm sinh sôi gấp đôi, chẳng phải lo nghĩ gì thì có gì mà khóc. Năm nay đẻ một đứa con, hai năm nữa đẻ tiếp, hai năm sau lại đẻ, rồi mình sẽ làm ông nội, ông ngoại, kể cho chúng nó nghe vì sao lại có chúng nó trên Sán Séo Tỷ này.

Tính thì tính thế, nhưng trong bụng vẫn phấp phỏng. Phải qua đêm đầu tiên làm chồng vợ với Súa thì mới biết được.

Và chưa qua một đêm, chỉ mới mở cửa phòng, vừa thò được một chân và cái mặt vào thôi đã biết rồi.

Khi ánh đèn dầu mờ mờ trong góc phòng vừa đủ soi tỏ gương mặt người đàn ông còn thơm nồng mùi rượu ngô thì Súa ngã vật ra, mắt mở trừng trừng, miệng hớp hớp.

Cha ơi, đó không phải Vừ. Vừ ơi, sao Vừ lại để người yêu mình chết một nửa người thế này. Còn cái đầu nữa, sao không chết luôn để khỏi phải hỏi mình đang mơ hay tỉnh đây?

Súa nằm vắt trên mép giường, hai chân vẫn thõng xuống đất. Phống cầm hai cái chân ấy khe khẽ đặt lên giường, cho Súa nằm ngay ngắn. Phải, chồng của Súa là Tráng A Phống, con trai nhà giàu nhất ở Sán Séo Tỷ. Phống ngồi lui về cuối giường, nhìn Súa đang vật vã như một con dê cái bị cướp chồng. Đúng là Súa đã bị Phống cướp về làm vợ, nhưng không phải cướp như lẽ thường mà là cướp trên tay Vừ. Tráng A Phống này muốn gì thì phải làm bằng được, trước đã thế, sau này cũng thế. Lúc thằng Vừ đang soi đèn pin ngược dốc lên U Khố Sủ, ruột gan sôi sùng sục vì lo không kịp nhìn mặt ông nội thì Súa đã nằm yên trên vai Phống, trong đêm tối mịt mùng chỉ nghe được tiếng gió ù ù bên tai.

Đêm nay trời đã bắt đầu lạnh, vậy mà Phống thấy nóng hừng hực, mồ hôi túa ra. Phống thổi tắt ngọn đèn cho đỡ nóng, nhưng mồ hôi vẫn không ngừng chảy. Phống đưa tay ra trước mặt quờ quạng, trúng phải bàn chân lạnh ngắt của Súa. Bàn chân lạnh ngắt và cứng đờ. Thương quá, Phống tìm nốt chân kia, vén áo mình lên, nhét hai chân vợ vào trong áo, áp vào bụng mình. Hồi lâu, bàn chân Súa ấm dần. Chân Súa ấm đến đâu thì quả tim trong lồng ngực Phống lại thình thịch nhanh đến đấy. Phống phải cởi áo cho đỡ tức ngực, bỏ nốt cái quần rộng thùng thình vẫn vấn một cục trước bụng. Phống vụng nhất là cách vấn quần. Điều này chỉ Phống biết, Phống rất xấu hổ. Đứa trai người Mông chỉ bốn tuổi, thôi không ở truồng nữa là đã biết vấn quần. Quần của trai Mông rộng, nhét thêm một người nữa cũng vừa, phải biết quấn để cái quần vừa khít vào người, mà không lộ ra một cục bên sườn hay trước bụng. Phống tập mãi, nhưng hễ không có cục thì cái quần lại tụt, mà để nó không tụt thì thế nào cũng có một cục bằng nắm tay thù lù ngay trước bụng. May mà trời tối, Súa không nhìn thấy. Phống thở ra khe khẽ. Phống không biết rằng Súa vẫn đang nhắm nghiền mắt, trời tối hay sáng thì cũng có khác gì. Nỗi uất ức nặng như tảng đá đang đè nặng trong ngực Súa. Súa thấy mình chẳng hơn gì con gà trống mấy thằng trai cắp nách mỗi phiên chợ, chỉ cần đổi lấy một bát thắng cố, mấy bát rượu là được.

Cái quần của Phống rơi tuột xuống đất. Hai bàn chân mềm mại và ấm áp của Súa đang áp vào bụng Phống co phắt lại.

Bên ngoài, những cơn gió lành lạnh đang lùa về, mấy chiếc lá khô rơi trên mặt sân lát đá xào xạc. ánh trăng thượng tuần mờ mờ hanh hao không đủ soi tỏ từng dây phơi đậu tương giăng đầu hồi.

Sáng. Súa chẳng buồn dậy. Phống đã mang vào một chậu nước đầy cho Súa rửa mặt, Súa vẫn không dậy. Người Súa rất khó chịu, rất muốn ngâm xuống suối, ngâm một ngày liền. Nhưng Súa vẫn nằm yên. Giá mình chết rồi, như con gà đã bị cắt tiết thì tốt quá.

Có tiếng kẹt cửa, em chồng ngập ngừng đứng bên ngưỡng cửa nhìn vào, ánh mắt lo âu. Mãi về sau này Súa mới nhận ra rằng, chính ánh mắt lo âu của đứa em chồng trong buổi sáng ấy đã khiến Súa tĩnh trí lại. Súa vẫy tay. Con bé chạy vào, ngồi cạnh Súa, đưa tay sờ sờ lên mái tóc còn để xõa của Súa. Hai gò má hồng hào, mắt một mí rất đen, nhìn chị dâu không chớp. Súa đưa mắt nhìn quanh, nó lấy ngay cái lược đưa cho Súa. Nó nhìn Súa chải tóc, vấn tóc, quấn ba lượt khăn.
- Có thích chải tóc không?

Con bé chỉ tay vào chiếc lược, dò hỏi, Súa gật gật đầu. Con bé dỡ tóc ra, tóc nó rất mềm, nhưng rối bù. Súa phải thận trọng gỡ từng mớ một, con bé rụt cổ, so vai lại...

- Năm nay mấy tuổi? Đã biết dệt lanh chưa?

Con bé im lặng.

- Này, chị dâu đang hỏi đấy. Có biết dệt lanh không?

Con bé vẫn lặng yên, miệng không ngừng xuýt xoa.

Súa bực mình, dừng tay, cầm lấy hai vai con bé mà lắc. Con bé này, dám trêu tức chị dâu hử? Mình làm gì sai với nhà nó chứ. Nhưng Súa chợt buông tay. Từ đôi mắt rất đen của đứa em chồng đang ứa ra hai giọt nước trong veo.

- Khóc à? Sao thế?

Con bé đưa ngón tay trỏ nhỏ xíu, trắng xanh lên chỉ vào miệng, lắc lắc đầu.
Súa buông thõng hai tay. Cảm thấy mình không thể thở được nữa. Giờ thì thật giống con gà bị cắt tiết. Đứa bé gái rất xinh này không nói được. Vậy ra trong ngôi nhà to nhất, rộng nhất, nhiều ngô lúa và gia súc nhất trên Sán Séo Tỷ lại có một người câm. Lại là một đứa bé gái xinh như một bông Tam giác mạch sắp tàn. Nó đúng là một bông tam giác mạch. Mảnh mai, xinh xắn, nhưng tam giác mạch chỉ đến khi sắp tàn mới vào độ đẹp nhất. Ông trời đã lấy đi của gia đình họ Tráng tiếng nói của đứa con gái duy nhất. Rồi nó sẽ thành đứa con gái đẹp nhất nhì vùng Mông này không có tiếng nói, không có giọng hát? Súa kéo con bé lại gần mình, ôm nó vào lòng.

- Nhí à, không biết hai chị em mình ai khổ hơn ai đây.

Nhà chồng Súa ở trên cao. Rất cao. Bên trái sát với vực sâu hun hút, bên phải rộng hơn, cả một khu chuồng gia súc rộng mênh mông. Ngoài hai anh em Phống còn có ba đứa cháu con nhà họ hàng bố Phống nhận nuôi, cũng là để có người trông nom đàn gia súc. Một đứa trông đàn dê, một đứa lo cỏ cho đàn ngựa, một đứa chăm đàn bò. Sau khu gia súc là dãy nhà để cỏ khô và củi dự trữ cho mùa đông.

Phống đang ngồi thu lu giữa sân khâu giày. Phống khâu giày cho vợ, cho em gái, mỗi người một đôi. Giờ thì không cần phải đo, nhắm mắt Phống cũng hình dung được cỡ chân của vợ, hai bàn chân đã áp vào ngực Phống tối hôm qua, rất mềm, nhỏ tí. Con gái vùng cao, đi bộ nhiều, leo núi nhiều, vậy mà bàn chân vẫn nhỏ, lạ thế. Mải khâu giày, Phống không biết Súa đã dậy, và đang đứng chênh vênh trên mép vực đầu hồi.

Đúng là Súa đang đứng chênh vênh trên mép vực. Con Nhí đứng như trời trồng, dựa lưng vào tường ngay phía sau. Mắt nhìn chị dâu không chớp, miệng há ra.
Dưới kia, rất xa có một dòng nước nhỏ, rất nhỏ, rất mảnh chảy ngoằn ngoèo. Thảng hoặc, một vài cánh chim liệng qua liệng lại quanh mấy cái tổ đặt trên ngọn cây mọc chìa ra bên dưới. Mấy con chim bé xíu, chao liệng giữa khoảng không há ra như miệng của một con cá lớn. Súa cũng sẽ liệng như chúng, như một chiếc lá, vàng thì rụng, gió cuốn thì bay. Súa đã không còn là Súa nữa rồi. Người trai đến từ U Khố Sủ giờ này đang ở đâu? Lại về U Khố Sủ gom phân bò cho ông nội, hay chết chìm trong quán thắng cố dưới chợ Lao Pờ Chỉ? Súa sẽ liệng như chim, như lá, khi Súa đi theo dòng nước rất nhỏ kia rồi thì hoa bạch yến trên U Khố Sủ sẽ không bao giờ nở nữa. Nhất định những bông bạch yến trắng như vồng ngực Súa sẽ không bao giờ nở nữa. Và người trai kia ơi, lúc ấy mới biết rằng lồng ngực Súa đã từng vỡ tan ra như quả lê chín rơi trúng phiến đá. Đúng là lồng ngực Súa đang vỡ ra thành từng mảnh, đang lạo xạo sau lớp áo mới còn thơm mùi lá cây nhuộm màu đây.

Súa dang tay, tấm khăn trên đầu bị gió dưới sâu thốc lên, tuột ra, mái tóc dài, đen óng xổ tung, Súa thấy mình đúng là bé nhỏ như những cánh chim dưới kia, Súa không còn chỗ dựa nào, hai bàn chân trong giày vải đã cảm thấy cái lành lạnh của vực sâu…

(Còn nữa)

*
* *

Vừ lù lù chạy như một con gấu đến trước cánh cổng gỗ lim dày cộp, đứng lại, không dám đẩy cửa vào ngay. Chân tay Vừ bủn rủn, từng sợi lông tay dựng đứng lên. Vừ đợi. Đợi xem có tiếng người già hát khúc Tiễn đưa hồn từ trong nhà vọng ra không? Đứng mãi, từng dòng mồ hôi đang chảy ròng ròng sau lưng. Vừ đẩy mạnh cánh cửa.

- A, con bò đã về rồi đây.

Vừ giật bắn.

- Ông, ông à?

Đúng là ông nội Vừ thật. Ông nội đang đứng bên lò, lấy ra một cái lưỡi cày đỏ rực, nhúng thật nhanh vào thùng nước, thùng nước sôi sùng sục. Vừ đứng nghệt ra, hết nhìn ông lại nhìn cái lưỡi cày đang chuyển rất nhanh từ màu đỏ sang màu chì.
- Không phải ông đã…

Một cảm giác lạnh buốt chạy dọc sống lưng Vừ. Không kịp nói nốt câu, Vừ quay lưng chạy, đúng như một con bò đang lên cơn điên, hướng ra con đường mòn dẫn xuống chân núi. Mặc kệ ông nội đang gọi ời ời. Ông nội lắc đầu, ngắm nghía cái lưỡi cày dùng để cày hốc đá trồng ngô. Làm sao ông hiểu nổi thằng Vừ này? Thật không thể hiểu được nó. Nó bỏ ông ở nhà một mình đã gần chục ngày nay, lang thang ở đâu mà tóc mọc dài trùm cả gáy thế kia cơ chứ?

Cơn lạnh buốt sống lưng làm Vừ nhận ra mình đã bị một thằng trai khác, xấu xí hơn mình, yếu ớt hơn mình, thổi sáo thua mình, một thằng trai xấu xí như một con giun dưới lớp đất sâu, lừa cho một vố.

Vừ lao qua nương ngô, những quả bí già dưới gốc ngô bị Vừ đá rụng ra khỏi dây, lăn lông lốc. Đá sắc như dao cứa vào gan bàn chân Vừ, hình như cả một cái móng chân bên trái cũng đã bị đá giữ lại, nhưng Vừ không thấy đau, Vừ phải chạy nhanh hơn nữa, nhanh nữa. Nếu không thì muộn mất.

Nhưng Vừ đã muộn thật rồi.

Khi Vừ tả tơi như một chiếc roi dùng để quất vào mông bò chạy tới cổng nhà người yêu thì Súa đã bị cõng đi, vừa khuất chỗ đường cong sang Sán Séo Tỉ. Vừ chạy theo đám người đen thui, vác cái thứ dài dài, nằng nặng ấy nhưng không kịp.
Vừ nằm vắt ngang bờ của thửa ruộng bậc thang bé tí, mớ tóc dài trùm gáy nhúng cả vào bãi phân bò, Vừ mặc kệ. Vừ là thằng người vứt đi, chỉ một đứa người yêu mà không giữ được. Chỉ một đứa người yêu thôi mà, đứa người yêu bé nhỏ, mềm mại, nóng rừng rực của Vừ ấy, sao Vừ không giữ được nó cơ chứ. Nó đã vào trong nhà kia rồi, nó đang bị nhốt ở buồng bên trái hay bên phải? ở nhà to hay nhà nhỏ? ở phía chuồng dê hay phía nhà để cỏ khô? Làm sao Vừ nói cho nó biết rằng nó bị bắt về Sán Séo Tỉ chứ không phải lên U Khố Sủ? Nhà thằng người giun này rộng quá, bờ rào đá nhà nó cũng cao đến gấp rưỡi nhà khác, đàn chó đen thui đến mười mấy con thì đang lượn lờ phía trong kia. Làm sao đây? Người yêu ơi, người yêu phải nhận ra mùi của thằng Vừ này chứ? Tại sao lại để cho thằng ấy cõng đi mà không kêu lên một tiếng? Còn nữa, đường lên Sán Séo Tỷ dốc lắm, làm sao chúng nó đi nhanh thế được? Người yêu à, nhưng cũng tại thằng Vừ này ngu quá, trông hai con mắt nó hấp háy thế mà vẫn tin được.

Phải mang người yêu về mới được.

Nghĩ đến đấy Vừ ngồi phắt dậy. Nhưng bằng cách nào? A, Vừ còn cây sáo mà. Nhưng cây sáo đâu rồi? Vừ vẫn giắt nó bên sườn nhưng lúc chạy từ U Khố sủ về đây Vừ đã quẳng nó xuống vực sâu mất rồi. Vừ quay lưng. Lại chạy về U Khố Sủ. Đành phải lấy trộm cây sáo của ông nội vậy. Cây sáo ấy sáu mươi năm trước được ông dùng để gọi bà nội Vừ, chẳng lẽ Vừ không gọi được người yêu của mình?
Và mờ sáng hôm sau Vừ đã trở lại, Vừ lấy khơ chìa planh ra gọi Súa: “Yêu nhau đến dường ấy, ngày mai lúc mờ sáng anh sẽ quay bước, quay vết chân về, thủng thỉnh trèo dốc quanh co cao vút. Liệu em có lòng tốt, đem vật quý gì tặng anh để mặc mùa chống rét...?” Nhưng lúc ấy Súa đã ở trong buồng. Súa cũng nghe thấy đấy chứ, nhưng ngọn lửa ấm áp đang cháy trong lồng ngực khiến Súa không nhận ra, không thể nhận ra.


(Còn nữa)

*

* *

Dường như có bàn tay nào đó ẩy khẽ vào lưng. Và Súa, nhẹ nhàng như một bông lau, chậm rãi rơi xuống.

Lúc nhỏ cũng có lần Súa đã leo lên nóc nhà để nhảy xuống sân lát đá phiến. Tại sao chim thì bay được mà người lại không? Khi Súa hỏi câu ấy, bố bảo: Vì chim có cánh, còn người chỉ có chân tay thôi. Cánh thì khó gì. Súa lấy hai chiếc áo tàpủ của bố, xỏ mỗi bên tay một chiếc, vạt áo buộc vào sườn. Leo lên nóc nhà, dang hai tay ra và... bay xuống. May mà rơi đúng đống cây ngô khô chứ nếu không thì...

Xóm Mông Sán Cố của Súa có tám nóc nhà. Muốn xuống chợ hay đến xóm Mông khác đều phải đi ít nhất nửa ngày đường. Gần nhất là Sán Séo Tỷ, lúc trời không có sương mù có thể nhìn thấy khói bếp bốc lên từ mấy nóc nhà. Nhưng muốn gọi được nhau thì phải dùng súng kíp. Bắn một phát là có một đứa trẻ trai mới ra đời, bắn hai phát là có nhà mất trộm bò, bắn ba phát có người ốm, bốn phát có đám ma... Sán Cố ở tách biệt, ít người hơn, nhiều nương hơn, chỗ thả bò thả dê cũng rộng hơn, nhưng tai hoạ cũng lắm hơn.

Nhà Súa chỉ có ba người. Bố, chị gái và Súa. Mẹ Súa mất lúc vừa sinh ra Súa, cùng lúc với con chó mẹ cũng chết sau khi đẻ có mỗi một con. Con chó sau này thành chó săn, một con chó săn nức tiếng khắp vùng, còn Súa thì thành một thợ săn, thợ săn Mông duy nhất không phải đàn ông. Lúc nhỏ, bố gọi con chó săn là Đrâu (chàng trai), gọi Súa là Gầu (cô gái). Một trong những việc nặng đầu tiên mà bố dạy cho Súa là canh nương, không cho khỉ về phá.

Bọn khỉ sau nhiều năm tấn công Sán Cố đã khôn ranh gần như người. Chúng biết đâu là khoảng thời gian mà người thức thì đã kiệt sức, người chuẩn bị trông thay thì chưa tỉnh ngủ. Chúng đi hàng một, chuyền từ cành này sang cành kia khẽ như một cơn gió thoảng qua. Đêm tối như bưng cũng chẳng có ý nghĩa gì. Từng cây ngô một bị chúng bẻ sạch sành sanh những bắp mẩy hạt, bắp lép để lại. Con nào con nấy đã lặc lè rồi chúng lại khẽ khàng chuồn ra khỏi nương ngô.

Với đàn khỉ, không được dùng súng kíp.

Chưa một ai trên vùng Mông này bắn chết khỉ. Người già nói, ông trời cho người Mông mười hạt ngô thì người Mông cũng phải trả lại hai, ba hạt, đừng ăn hết. Ăn hết thì vụ sau chẳng có gì mà ăn đâu. Vì vậy mà chỉ được đuổi, không được bắn chết khỉ. Nhưng đuổi thì chúng chẳng sợ. Doạ bằng súng kíp chúng càng không sợ. Tiếng nổ chỉ doạ được khỉ con.

Súa là một trong số ít người không sợ gì đàn khỉ.

Đến lượt Súa canh nương cho cả xóm, cô ngủ một mạch từ chập tối đến gà gáy thì thức dậy, rón rén ra khỏi lều. Nghe thấy tiếng bẻ ngô loạt xoạt, lắc rắc, Súa lấy súng cao su ra khỏi túi áo. Đặt một viên đá nhỏ vào dây chun. Pắp! Môt tiếng khỉ rú lên trong đêm tối. Pắp! Tiếng rú nữa cách đó một quãng, lại một tiếng rú nữa. Chỉ cần dọa ba góc, mỗi góc một con, không trúng bụng thì cũng trúng lưng là đàn khỉ vừa kêu lên the thé vừa chạy như gió, không ngoái cổ lại, ngô cũng chẳng thiết nữa. Đối với đàn khỉ, chẳng có gì đáng sợ hơn tiếng rú của đồng loại. Lâu dần, cứ đến mùa ngô là việc canh nương gần như chỉ dành cho Súa. Cuối vụ, từng nhà một lũ lượt gánh ngô đến trả công. Bố ra sức đùn đẩy bắt họ mang về còn Súa ngồi trên bậu cửa, tay thoăn thoắt xe lanh, miệng cười tủm tỉm, chẳng nói câu gì.
Sau này, khi bố nhiều tuổi hơn, sức khoẻ không như trước nữa thì mọi việc trong nhà lại đổ hết lên vai Súa. Vì thế mà Súa cứ nấn ná mãi, muộn chồng hơn tất cả bạn bè.

Cũng vì muộn chồng hơn bạn bè mà khi mấy đứa gái cùng tuổi phiên chợ nào cũng phải che ô cho chồng nằm ngủ giữa đường vì say rượu thì Súa vẫn nhởn nhơ cùng đám gái mười bốn mười lăm. Gái mười lăm như quả táo sắp chín còn Súa như một bát rượu nếp ủ kĩ, chưa cất thành rượu, từ xa ngửi thấy đã say. Thế là, khi Súa đi qua, chiếc váy nhiều tầng rung rinh theo nhịp lắc của cặp mông là tất cả đàn ông, kẻ có vợ và chưa vợ, đã uống say cũng như đang cầm bát rượu trên tay, người trên ngựa thì ngã xuống đất, người dưới đất thì ngồi phịch xuống lối đi... đều nhìn Súa không chớp mắt. Trong số đó có hai người mà sau này một người thành người yêu, người kia thành chồng Súa.

... Gió lành lạnh lùa bên tai, trong tiếng gió có cả tiếng của từng chiếc lông chim nhỏ tí lặng lẽ rơi. Súa rất nhớ cảm giác nóng rát sau gáy ở buổi chiều giặt váy áo bên suối. ánh mắt kì lạ của thằng trai cháy rừng rực. Thằng trai không biết Súa cười thầm trong bụng, bởi mười thằng trai nhìn thấy Súa thì cả mười thằng bị Súa cho hít thuốc mê như thế. Nhưng Súa cũng không ngờ chỉ vì một chuyện rất xấu hổ mà Súa cũng hít phải thuốc mê của Vừ.

Chuyện ấy như thế này:

Nhà Súa có ba con bò, một con mới hai tháng tuổi. Hàng ngày Súa là người đuổi bò leo ngược lên núi, sang thung lũng bên kia cho chúng ăn cỏ. Lại nói chuyện cưỡi bò. Cả vùng Mông dưới chân U Khố Sủ chỉ có mỗi một đứa gái dám cưỡi bò, đấy là Súa. Bò vùng Mông ngực nở, bụng thon, sừng nhỏ và nhọn, chân mảnh dẻ, vừa ngoan ngoãn vừa hung tợn. Con bò đầu đàn nhà Súa là một con như vậy. Những mảnh nương chỉ bằng một phần ba cái sân lát đá mà nó có thể lượn vài vòng rất khéo léo, kéo lưỡi cày vào sát chân vách đá, mảnh nương tơi như dùng dao mà băm. Nhưng cũng là nó, hễ thấy một con bò lạ mặt nào bén mảng đến gần hai con bò cái trong đàn thì nó sẽ ngay lập tức lao đến như một mũi tên, dùng sừng húc thẳng vào ức đối thủ, thậm chí nhấc ngược con bò kia lên trời... cho đến khi nào đối thủ đập đập hai chân, miệng sùi bọt mép mới thôi. Với nó, Súa chỉ cần vỗ một cái vào gáy, con bò khuỵu hai chân trước xuống, Súa đạp vào đấy lấy đà, nhẹ nhàng ngồi tót lên, vén xoẹt một cái, váy đã trùm kín những chỗ cần trùm. Hôm ấy, con bò gặp một con đực khác đang ngắm nghía vợ nó từ bên kia bãi cỏ. Ai chà, nó lao như tên bắn vào con bò kia mà không hề nhớ trên lưng còn có Súa. Súa cũng đang ngồi chễm trệ trên lưng bò. Khi con bò lồng lên, Súa ngã ngửa người ra sau, váy tốc ngược, nhưng vẫn chưa ngã. Súa bắt đầu hét, bắt con bò đứng lại. Nhưng con bò điếc rồi. Đúng lúc Súa sắp rơi khỏi lưng bò thì nó dừng lại. Súa ngồi lên, nhận ra một thằng trai đang đứng cạnh con bò kia, nhìn mình chằm chằm. Ôi mẹ ơi, cặp đùi trắng loá cả mắt của Súa đang phơi cả ra đây này, váy thì lật ngược lên rồi còn đâu.

Thế là sau đó Súa nhận lời làm người yêu của Vừ. Lúc đầu vì nghĩ rằng Vừ đã nhìn thấy cả rồi, chẳng cho Vừ thì cho ai. Nhưng càng về sau Súa càng nhận ra, Súa đã say Vừ hơn cả say rượu.

Vậy mà lúc này Súa đang phải xa Vừ đây. Không chỉ cặp đùi trắng loá mắt mà cả vồng ngực, cả đôi mắt, miệng, hàm răng, sợi tóc của Súa đều đã bị người khác dùng mất rồi. Súa còn sống làm gì nữa. Đành nợ Vừ vậy. Khi nào hoá thành một con chim bé nhỏ, Súa sẽ ngày ngày đến trước cửa nhà Vừ, rứt một chiếc lông trắng muốt thả xuống.

Gió mỗi lúc một mạnh bên tai. Miệng vực như một cái ống hút gió, đang hút cả Súa xuống rất nhanh.

Nhưng Súa không bao giờ hoá thành một con chim được.

Một tấm lưới đã giữ Súa lại.

Và cả con Nhí nữa.

Súa nhận ra con Nhí ngay khi biết mình không tiếp tục rơi nữa. Con Nhí ôm lấy Súa, chỉ lên trên. Chồng Súa đang rút dần sợi dây khiến cả hai chị em giống như hai con cá nằm dưới đáy chiếc vợt.

Nhí rất muốn bảo Súa rằng vì thấy phải làm cho Súa tỉnh lại như sau một cơn mê ngủ nên Nhí đã đẩy Súa. Và Nhí cũng nhảy xuống theo. Thỉnh thoảng Nhí vẫn nhảy xuống rồi anh trai lại kéo Nhí lên, chỉ Súa là không biết có tấm lưới giăng ngang bên dưới thôi. Kể từ khi mẹ Nhí vì cứu một con lợn mà rơi xuống vực, bố Nhí đã giăng tấm lưới ấy.

Chồng không nói câu nào, kéo Súa và con Nhí lên, lẳng lặng bỏ vào trong sân tiếp tục khâu giày. Súa cảm thấy từng sợi tóc trên đầu mình đang rụng ra. Súa nhìn con Nhí, muốn hỏi nó, chẳng lẽ chị dâu muốn chết cũng không chết được? Chẳng lẽ người con gái Mông này sống không được như ý mình, chết cũng không được theo ý mình nốt? Chẳng lẽ lại thế, hở đứa em chồng? Này, sao em chồng lại gật đầu? Em chồng hiểu được cả ý nghĩ của mình cơ à? Đúng là con bé đang gật đầu thật. Đôi mắt sâu thăm thẳm của nó đang ứa ra vài giọt nước trong vắt, chậm rãi chảy trên gò má mịn màng, đỏ hồng.

Sau này Súa mới biết, con Nhí rất mong có Súa. Lâu rồi, nó như một bông tam giác mạch lặng lẽ nở trong mảnh sân lát đá phiến, chỉ có mấy con chó làm bạn. Hình như vì sự xuất hiện của Súa trong nhà khiến nó nhận ra mình cũng là phụ nữ, một thứ gì đó rất quý giá đối với cuộc sống trên núi cao này.

Không được chết thì đành phải sống vậy.

Súa dắt con Nhí vào bếp, lấy ngô cho vào chõ, đồ mèn mén. Nhưng từng sợi tóc trên đầu Súa dường như vẫn tiếp tục rụng ra, cảm giác như chỉ đưa tay lên, túm lấy, kéo khẽ một cái là đầu Súa sẽ trọc lốc. Súa không biết sống thế nào, bằng cách nào. Phải vì cái gì đó thì người đàn bà mới sống được chứ, còn Súa không biết mình sống vì cái gì. Vì một người trai đang chết dần chết mòn trên đỉnh U Khố Sủ ư? Súa thấy cổ họng khô rát, ngồi phịch xuống, lưng dựa vào tường đất ẩm ướt. Nhí lẳng lặng ngồi xuống bên cạnh, dựa má vào cánh tay đang khoanh trên đầu gối của chị dâu. Súa nhìn Nhí. Không hiểu sao đôi gò má mịn màng, đỏ hồng của nó ám ảnh Súa đến thế. Khi Súa bằng tuổi nó, Súa đã biết xe lanh, dệt vải, thêu thùa, may váy áo, biết cưỡi ngựa, cưỡi bò phóng như như bay, biết cả dùng súng kíp bắn trúng con chim to nhất, đáng thịt nhất trên ngọn cây lim cổ thụ... Khi bằng tuổi nó Súa đã từng đánh nhau bằng tay không với một con dê đực dám xông ra giữa bãi cỏ, nơi có đàn dê nhà Súa đang nhẩn nha nhặt cỏ, để tấn công một con dê đực mới lớn trong đàn. Nói đánh nhau thì không đúng lắm, mà chính xác là Súa đã giữ chặt lấy cặp sừng của nó, giúi xuống đất để con chó mực có thể xông vào mà cắn mấy nhát liền vào mông nó. Lúc thả con dê Súa mới nhận thấy một trong hai chiếc sừng của nó đã lủng lẳng như một chiếc răng trẻ con sắp đến ngày rụng. Vì chuyện ấy mà đám trai gái ở Sán Cố gọi Súa là gái bắt dê. Nhưng ai mà biết trước được đứa gái bắt dê ở Sán Cố lại có ngày muốn chết. Lại còn muốn mà không được chết nữa chứ.

(Còn nữa)

2.Tuyết nhẹ như quả bông nở bị gió cuốn đi

Tráng A Phống lấy được đứa gái Mông đẹp nhất vùng là chuyện chẳng ngạc nhiên gì mấy. Ai cũng biết Phống không chỉ là con nhà giàu mà còn là một thằng trai rất biết tính toán. Mặc dù mới hai mươi tuổi nhưng việc gì cần tính toán vào tay nó là đâu vào đấy. Đáng lẽ bố Phống phải tự hào về điều đó, nhưng không, ông già này nhìn trước được mọi việc. Ông đã từng nói với thằng con trai: Cái gì ông trời không cho mình mà cố lấy về bằng được thì sớm muộn gì cũng phải trả lại, mà không trả lại thứ ấy thì sẽ phải trả thứ khác. Thế nên khi nhìn thấy Phống hì hục kéo Súa từ dưới vực lên ông đã biết thằng con trai này chẳng mấy chốc sẽ hoá thành một con tắc kè bám trên người vợ. Chẳng còn cách nào khác là bám chặt lấy vợ. Nhưng dù thế nào thì cũng chỉ giữ được da thịt chứ không giữ được hồn nó.

Súa thức dậy lúc nửa đêm vì có tiếng kêu của con dê cái đang chửa. Cả vùng này chỉ nhà chồng Súa còn giữ được đàn dê. Mùa đông năm nay lạnh quá, không che kín, ủ ấm, không đủ ngô ăn là đàn dê sẽ chết dần chết mòn, nên người ta phải lần lượt bán đi.

Mùa đông đã đến thật sự. Những bông tuyết trắng muốt lặng lẽ rơi xuống phủ kín núi đồi. Tuyết rơi làm cho đêm sáng lên óng ánh. Mấy hôm trước nước đã đóng cứng trong bể, sáng ra phải lấy búa đập vỡ mới lấy được. Bò, dê vẫn thường phải chịu khát nhiều nhất trong suốt mùa đông.

Tuyết phủ kín cả mái nhà, chuồng dê, chuồng bò. Chân Súa dẫm trên tuyết xốp cảm thấy cái lạnh ngấm qua giày vải vào từng ngón chân. Con dê cái đang kêu gào vì mất chỗ nằm chứ không phải đã đến lúc đẻ. Súa dùng roi đuổi đám dê ra, lấy chỗ cho nó. Có chỗ rồi nó nặng nề nằm ịch xuống. Súa cũng đang mang một cái bụng to. Nhưng Súa không phải tranh chỗ nằm. Hoá ra mình vẫn sướng hơn nó. Súa nghĩ và đi ra. Đứng tần ngần trước cửa.

Trời không có gió. Đêm rất yên tĩnh.

Súa nhớ một đêm mùa đông thế này, khi Súa còn nhỏ, còn đang ngủ chung với bố. Đêm ấy cũng lạnh, tuyết cũng rơi trắng mái nhà. Nửa đêm, chợt thức giấc, đưa tay sang bên cạnh định ôm lấy bố nhưng lại ôm vào khoảng không. Bên ngoài, tiếng vó ngựa gõ lộp cộp, tiếng người thì thào như gió thoảng. Súa lồm cồm bò dậy, nhìn qua khe cửa mở hé, thấy bố và chị gái đang giằng co nhau, chị gái muốn chạy ra cổng, bố lôi ngược lại. Cuối cùng thì bố chịu thua, không phải vì bố không đủ sức kéo chị gái lại mà vì chị khóc to quá. Đó cũng là lần cuối cùng Súa nhìn thấy chị gái. Chị đã trôi đi cùng dòng sông nhỏ bé mà hung dữ dưới chân núi. Phải mãi đến rất lâu sau này Súa mới biết được chuyện gì đã xảy ra với chị gái, người đã để lại tất cả những gánh nặng trong nhà lên vai Súa, người đã ra đi không cần biết ai sẽ thay mẹ dạy Súa làm những việc của đàn bà Mông.

Đứa bé đột nhiên đạp khẽ vào bụng khiến Súa giật mình. Súa đưa tay xoa nhẹ, dường như cảm thấy được sự âu yếm của mẹ nó dừng lại một lúc rồi tiếp tục đạp. Nó sắp ra đời rồi. Súa không biết mình vui hay buồn vì trước khi có nó Súa cứ nghĩ mãi, nó làm con trai cũng khổ mà làm con gái càng khổ. Cứ sống như con bò, con dê kia, không phải nghĩ ngợi gì, đói thì ăn, muốn ngủ thì lăn ra ngủ, không buồn, không vui, sống như thế mới sướng chứ. Làm con người phải thèm muốn nhiều thứ quá mà để có được lại không dễ tí nào.

Đứa con này tự dưng có. Đúng là tự dưng có chứ Súa chưa muốn có nó, vì Súa sợ mình không nuôi được nó, không làm cho nó vui vẻ được như con người ta.
Súa làm vợ Phống được mười ngày, càng lúc càng như một bông hoa héo. Một đêm, sau một hồi hùng hục trên người Súa, Phống lật Súa nằm sấp xuống, giơ tay đánh mạnh vào mông làm Súa đau điếng. Phống nghiến răng:
- Con vợ này ngu quá, phải dạy mới được.

Súa vùng dậy, lại bị ấn xuống. Định nói thì có ngay bàn tay hôi mù thuốc lào chặn ngang miệng.
Phống:
- Con bò cái được con bò đực nhảy lên lưng còn biết kêu ò ò mà sao vợ thằng Phống này lại nằm im như cục thịt thế hả?
Súa gạt tay chồng ra:
- Vậy sao không lấy một con bò cái về mà dùng?
Phống đánh thêm một cái nữa vào mông vợ.
- A, lại dám bảo thằng Phống này là bò hả. Để xem đứa nào là bò.

Phống lấy chăn quấn kín người Súa, vác lên vai, xăm xăm bước ra khỏi buồng, mở cửa, đi ra phía chuồng bò.
Mấy con bò bị đánh thức lúc nửa đêm thi nhau rống lên. Phống tháo then chuồng bò, Súa quẫy đạp như một con cá trong chăn. Hình như Phống định ném Súa vào chuồng bò thật.

Nhưng con Nhí đã xuất hiện, nó cầm trên tay cái roi chăn bò và quất thật mạnh vào người anh trai. Không nhìn thấy con bé nhưng Súa cảm thấy được sự tức giận của nó. Phống như được đánh thức, ném phịch cả Súa, cả đống chăn xuống cửa chuồng bò, phăm phăm đi về.

Súa lồm cồm bò dậy, vụng về quấn tấm chăn che kín người. Một nỗi uất ức xen lẫn tủi hổ trào ngược từ bụng lên ngực làm Súa không thể chịu đựng nổi, cắn răng đến tê cả hàm mà nước mắt vẫn trào ra.
Từ hôm ấy, Súa sang buồng con Nhí, ngủ chung với nó.
Hai ngày, bốn ngày, sáu ngày… mười ngày trôi qua, Súa vẫn ngủ chung với con Nhí. Bố chồng sang Bắc Hà tìm ngựa giống chưa về, nhà có ba người nhưng cả ngày không có tiếng nói. Từng đêm, từng đêm, nghe tiếng trở mình, tiếng thở dài vật vã từ đầu hồi bên kia vẳng lại Súa cũng không ngủ được. Có lúc thấy tội nghiệp chồng mình quá. Có lúc thấy mình không phải với nó. Nhưng nghĩ đến lúc phải bật khóc ở cửa chuồng bò thì chẳng còn thương xót gì nữa. Sáng ra, nhìn thấy tóc Phống dài cợp gáy, râu ria tua tủa, hai gò má hõm sâu lại tội nghiệp lần nữa, nhưng chả hiểu sao lại đánh mắt ra chuồng bò.

Ngày thứ mười hai. Súa và con Nhí ra nương làm cỏ ngô từ sáng sớm. Được nửa buổi, chợt nhớ chưa kịp cho đàn lợn ăn Súa tất tả chạy về. Đúng là đàn lợn đang thi nhau kêu gào, gặm dóng chuồng sồn sột. Súa vội vã vào thẳng bếp lò, định lấy cám trong chảo. Nhưng có tiếng động lịch kịch trong buồng cưới vọng ra làm Súa giật mình, hình như còn có cả tiếng người thở hổn hển nữa. Súa ngần ngừ rồi tiến lại gần, khẽ đẩy cửa.

Gì thế này?
Trên giường của hai vợ chồng, trên tấm chăn do chính tay Súa dệt từ năm mười ba tuổi, có hai người đang quấn chặt lấy nhau.
Súa hoa cả mắt, phải dựa lưng vào cánh cửa khiến nó rít lên kèn kẹt. Hai con người một trắng loá, một nâu bóng dừng khựng lại. Đứa con gái vội vã kéo chăn quấn lấy người.

Phống. Phải, chính là Phống, chồng của Súa, giật tấm chăn ra.
- Cứ mặc kệ nó, để cho nó nhìn, không nhìn thì biết làm sao được.
Súa cảm thấy trong bụng mình ruột gan đang nhào lộn như có một bàn tay nào đó thò vào mà bóp, vặn. Nước miếng tứa ra đầy miệng, sắp nôn ộc ra rồi. Súa loạng choạng định đi ra, nhưng Phống đã quát lên:
- Đứng lại. Mở mắt to ra mà nhìn. Đứng yên đấy!
Không phải Súa nghe lời Phống, mà thực sự là Súa không thể đi tiếp được. Hai chân không nghe lời Súa nữa, đầu gối sắp rụng ra.
Và Súa đứng đó, như hoá đá, nhìn chồng mình nhảy chồm chồm trên giường, và đứa con gái kia thì rú lên từng cơn.
Súa nôn đầy ra nền nhà tất cả số mèn mén vừa ăn buổi sáng.
Từ hôm ấy, hễ cứ nhìn thấy Phống là Súa lại nôn tất cả những gì có trong bụng ra. Thế nên Súa phải tránh mặt chồng. Hễ Phống vào nhà thì Súa ra sân, hễ Phống ra chuồng bò, chuồng dê thì Súa lại cắm mặt bên bếp lò. Xong việc nhà là Súa phăm phăm đeo quẩy tấu ra nương.

Một tuần trăng, hai tuần trăng, Súa vẫn ngủ với em chồng. Súa đã nghĩ kĩ rồi, Súa sẽ sống như một con bò trong ngôi nhà này, không vui cũng không buồn nữa. Ban ngày thì đi làm, tối về ngủ, sáng hôm sau lại đi làm… y như một con bò.
Nhưng Súa không làm con bò được. Bởi vì Súa đã mang trong bụng đứa con của Phống. Đúng thế đấy. Súa đã cố tình bỏ nó đi. Nó không nên sinh ra trên Sán Séo Tỷ này, bởi vì bố nó không phải là một người đàn ông Mông thực sự. Bố nó sẽ làm nó phải xấu hổ. Nếu là con gái nó sẽ không biết xe lanh, nếu là con trai nó sẽ không biết đúc lưỡi cày. Nhưng đứa bé này lại không chịu rời khỏi mẹ.
Vào đúng lúc mà Súa cầm một cây gậy ép vào bụng mình, lăn tròn từ trên xuống dưới, từ dưới lên trên để cái cục máu trôi ra mà không được thì Phống lao tới, quỳ xuống trước mặt vợ:

- Vợ à, giết thằng Phống này đi cũng được, nhưng đừng bỏ nó, nó có tội gì đâu chứ…
Súa quay đi. Mình sẽ nôn mất. Súa nghĩ và bỏ mặc chồng quỳ ở đấy, Nhưng không phải thế. Chẳng biết tại sao. Chẳng lẽ lại tại vì gương mặt biến dạng của Phống? Đã lâu lắm rồi Súa không nhìn mặt chồng nên không biết Phống đã quắt đi giống một quả ớt héo như vậy. Tóc Phống dài trùm cả gáy, râu cũng tua tủa, hai má hóp sâu và trán càng nhô ra.

Súa để mặc Phống quỳ ở đấy, lê hai bàn chân trở về với cái bếp lò. Súa đã giữ đứa bé lại, không phải vì Phống mà vì đúng lúc quay mặt đi thì Súa cảm thấy đứa bé đạp vào bụng mình. Chính cái đạp rất nhẹ ấy đã khiến Súa không thể bỏ nó được.

Tuyết đã phủ kín hai bàn chân Súa. Đứa bé lại cựa quậy. Nó không nhìn thấy tuyết đang rơi, nhẹ bỗng như những quả bông nở đang bị gió thổi đi tứ phía. Giá mà nó cứ ở yên trong bụng mẹ thế này qua mùa đông thì tốt quá. Nhưng không được, đã sắp đến ngày nó nhìn thấy sương mù rồi.

*
* *

3. Lẫn trong gió có khúc hát làm dâu.

Ông nội Vừ ngồi thừ giữa sân. Cả một đống lưỡi cày cái đã nung lẫn cái chưa nung để ngổn ngang xung quanh. Ông thấy đời mình chẳng khác gì cái lưỡi cày, từ một cục sắt đen sì thành một cái lưỡi cày, phải nung qua lửa đỏ, rồi đi sau đuôi con bò rong ruổi hết mảnh nương này tới mảnh nương kia, cả đời làm việc cực nhọc, đến khi cùn mòn đi, bé tí tẹo thì bị vứt vào góc vườn. Khổ thế, tủi thế mà không bỏ được để sống kiếp khác. Mỗi năm, chuẩn bị vào vụ mới, đám đàn ông trong bản, ngoài bản lại đến xếp hàng trước cổng, mang theo từng sọt gang vụn, chờ đến lượt đặt ông rèn lưỡi cày. Lâu rồi, dân U Khố Sủ không mua lưỡi cày ở chợ huyện, vì cứ mỗi vụ phải mất đến ba bốn cái do đang cày thì gẫy. Mà cái thằng đàn ông người Mông đang dở làm bị gẫy lưỡi cày thì ức như bị bò đá. Từ nhà ra nương mất non nửa ngày, lưỡi cày gẫy lấy gì mà làm. Về nhà lấy cái khác, quay ra thì thà ở luôn cho xong. Lưỡi cày chợ huyện hay bị gẫy chỉ vì nó vừa nhọn, vừa bé, gặp đá tai mèo nấp dưới đất là gẫy ngay lập tức, nhất là với con bò nào to khoẻ. Ây dà, phải nghĩ ra một cái lưỡi cày mới. Phải cong hơn một tí, mũi lưỡi cày phải bằng, không nhọn, khi gặp đá, chỉ cần nhấn tay cày lên một tí, láng sang bên cạnh một tị là đâu vào đấy. Vì thế mà cứ đến vụ ngô nhà ông lại phì phò tiếng bễ thổi trong lò rèn. Năm nay thấy mệt rồi, làm một lúc lại nghỉ, nghỉ một lúc lại chống gối đứng dậy làm tiếp.

- Vừ đâu? Thằng Vừ đâu hả?
Thằng cháu nội đang nằm hừ hừ trong nhà, không trả lời, nó điếc rồi. Thằng này bị điếc thật rồi. Đứa gái kia đã nút hai cái lõi ngô vào lỗ tai nó. Buồn quá đi thôi. Tại vì nó giống ông nội nó mà. Khi xưa, lúc còn là một thằng trai ngồi vắt vẻo trên lưng ngựa, thổi sáo gọi gái ông nội nó cũng có lúc bị điếc, còn bị câm, bị mù nữa cơ. Đám đàn bà ấy, là cái gì mà làm bọn trai khổ thế chứ.

Vừ nghe thấy ông nội lẩm bẩm. Nghe rất rõ. Nhưng không buồn cãi. Vừ thấy mình như cái cặp bếp, bị một người đàn bà vụng về sau khi gắp than trong bếp lửa quên không vùi vào tro nên mỗi ngày một tí, cháy nham nhở, đen nhẻm. Thế là người đàn bà ấy cầm cái cặp trong tay, vứt đi thì tiếc, dùng tiếp thì chẳng ra làm sao. Vừ liếc ra sân, ông nội vẫn đang ngồi giữa đống lưỡi cày, miệng không ngớt lẩm bẩm, liền thò tay xuống dưới gối, lôi ra chai rượu, mở nút, đưa lên miệng, ực một ngụm, hai ngụm, ba ngụm, cái cặp bếp cháy nham nhở lại rơi phịch xuống đống chăn toàn mùi khói bếp. Lơ mơ ngủ.

Vừ đã từng được ông nội cho đi học, ở trường nội trú hẳn hoi.

Ngôi trường có ba dãy nhà làm phòng học, một dãy phía sau dùng để ở. Buổi chiều đầu tiên ở trường, thầy giáo dạy thể dục gọi tất cả bọn con trai ra sân, lần lượt cắt tóc cho từng đứa một, giống hệt nhau. Xong, tất cả lại xếp hàng ra bể gội đầu, tắm, mặc quần áo mới, thêm mỗi đứa một đôi dép nhựa nữa.
Nhưng tắm xong, Vừ lại nói với thầy giáo:
- Cho mình mặc quần áo cũ được không?
- Sao thế? Em không thích bộ quần áo này à?
Thầy giáo vô cùng ngạc nhiên.
- Thích. Nhưng ngứa quá. Không chịu được.
- Cởi ra thầy xem.

Vừ cởi áo, rồi cởi quần, thầy lộn trái ra xăm xoi từng chỗ một, giũ thật mạnh mấy cái.
- Xong rồi, không ngứa nữa đâu, chắc tại có kiến thôi.
Vừ miễn cưỡng mặc vào. Vẫn ngứa. Ngứa đến phát điên. Không hỏi thầy giáo nữa, Vừ lấy bộ quần áo cũ ra thay. Sáng hôm sau, khai giảng năm học mới, có cán bộ Sở về dự. Cán bộ sở muốn gặp em nào ở xa nhất để hỏi chuyện. Em đó là Giàng Sếnh Vừ.

Và Vừ, với bộ quần áo không phải đồng phục xuất hiện trước mặt cán bộ sở đã khiến các thầy, các cô cảm thấy uất ức vô cùng.
Vừ không muốn nhớ đến cảm giác bỏng rát hai bên má khi bị cô chủ nhiệm gọi lên oán trách nữa. Cảm giác đó thật không thể chịu nổi. Vừ bị phạt vì không nghe lời. Hình thức phạt là ngủ một mình trong phòng học. Đêm đó Vừ không ngủ. Không phải vì sợ đêm tối, cũng không phải vì không có ai nói chuyện cùng, mà vì nghĩ mãi không ra vì sao mình bị phạt. Tại sao cứ mặc bộ quần áo mới vào thì mình lại ngứa? Tại sao thầy cô không tin lời mình? Tại sao mình không được phép mặc quần áo mang ở nhà đi? Quần áo đó ông nội phải để dành tiền công hàng mấy chục cái lưỡi cày mới mua được ở chợ huyện. Vừ ngồi thu lu trên một cái bàn, nhìn qua cửa sổ ra con đường trăng trắng trước mặt. Con đường ấy mở về hướng U Khố Sủ đấy. Nhưng muốn về U Khố Sủ phải có tiền đi hai chặng ô tô, rồi đi bộ gần một ngày nữa mới tới. Mà Vừ thì làm gì có tiền. Màn đêm giăng kín bốn phía. Thỉnh thoảng một cơn gió lành lạnh từ đâu lại thổi tới. Gió ở đây không như gió trên U Khố Sủ. Gió U Khố Sủ cơn nào ra cơn nấy, đàn bà mới đẻ hay người ốm dở phải tránh tuyệt đối không thì chúng quật cho không dậy nổi. Nhưng đám trai mới lớn như Vừ thì phải xông ra trước gió, bao giờ những mảnh nương ngô bé như manh chiếu trên cao nhất ông nội cũng dành cho Vừ. Vì trên ấy nhiều gió, làm thằng trai phải để gió thốc vào ngực thì mới thành người được.

Chợt có tiếng chó tru lên từng hồi phía xa. ú u…ú u…nghe quen quá. Vừ đứng dậy, áp mặt vào chấn song cửa sổ. Cho hai ngón tay vào miệng, rít lên một hồi lanh lảnh. Tiếng tru như đáp lại, từng hồi, từng hồi một. Có tiếng thở hồng hộc, tiếng lục lạc lẻng xẻng, rồi một con chó đen tuyền xuất hiện.

- Mày đấy à chó? Sao mày tìm được tao?

Vừ thò tay qua cửa, túm lấy cái đầu bù xù của con chó. Toàn thân nó ướt sũng, lông bết từng mảng. Vừ mở cửa, con chó chạy tọt vào, rúc vào ngực, vào cổ, liếm tới tấp lên mặt Vừ. Vừ nhìn quanh, rồi đưa tay vào túi áo sờ soạng. Chẳng có gì cho nó ăn cả, chắc là nó đói lắm, tội nghiệp.
- Sao mày lại đến đây?
Vừ hỏi, con chó vẫn rúc cái đầu bù xù, ướt sũng vào ngực Vừ, hít hít. Vừ cởi áo, lau người cho nó. Rồi hai đứa nằm gác lên nhau ngủ thiếp đi.
Lúc Vừ tỉnh dậy thì con chó đã đi. Vừ gọi, không thấy nó đâu. Nó đi đâu vậy? Nó không thương Vừ sao? Và Vừ ngồi thu lu trên mặt bàn, nước mắt chảy đầm đìa trên hai má. Dường như tất cả những uất ức, hờn tủi đến bây giờ mới bùng lên, cảm giác đơn độc, buồn bã ngập tràn trong tâm hồn. Chó ơi, mày đi đâu? Đưa tao về U Khố Sủ đi.

Đêm sau, đêm sau nữa Vừ vẫn không ngủ được, mặc dù cô giáo chủ nhiệm đã thôi không phạt Vừ nữa, cũng không bắt Vừ phải mặc đồng phục nữa. Nhưng Vừ vẫn không ngủ được. Vừ nhớ tiếng gió rú rít từng hồi, nhớ mùi phân bò khô bị đốt cháy, nhớ tiếng gầm gừ của vực sâu, nhớ cánh chim ưng chao liệng trên bầu trời xanh thăm thẳm… Không thể nào chợp mắt được. Vừ sắp ốm rồi.

Tối thứ bảy, cả trường được xem phim. Một bộ phim nước ngoài dành cho thiếu nhi. Phim rất hay. Lần đầu tiên Vừ được xem phim. Nhưng thích thì ít mà nhớ ông nội thì nhiều. Giá như ông được xem phim với Vừ thì tốt biết mấy. Cả đời ông chắc cũng chưa biết phim là gì. Phim hết rồi nhưng Vừ vẫn ngồi yên ở đấy mặc các bạn lục tục đứng dậy.

Vừ là người sau cùng đi về khu nhà ở. Điện ngoài sân đã tắt, ánh trăng bắt đầu tràn ngập không gian. Lại có tiếng chó tru lên, nhưng tru rất khẽ.Vừ quay ngoắt lại, nhìn ra phía cổng. Trời ơi, một cái bóng cao lớn, đội mũ nồi, mặc áo bông to xù đang giơ tay qua khe cổng sắt vẫy vẫy. Vừ nhìn trước nhìn sau, bóng cô giáo cũng đã khuất sau bức tường, cậu lao như tên bắn ra cổng. Rất nhanh, Vừ trèo qua cổng sắt, tót một cái, cậu đã nằm gọn trong vòng tay to lớn, ấm áp của ông nội.
- Nó dẫn ông đến đây đấy.

Ông chỉ con chó và nói. Vừ gật gật đầu. Ngay từ lúc nghe thấy tiếng tru của nó Vừ đã biết chính nó đã đưa ông nội đến.
Ông nội sờ nắn khắp người Vừ, nhấc lên, đặt xuống mấy lần.
- Sao chúng nó đi học đứa nào cũng béo lên mà cháu thì gầy thế, Vừ?
Vừ:

- Gầy đâu mà gầy. Ông phải sờ vào đây mới được chứ.
Nó cầm tay ông, ấn vào hai mông.
- Có muốn về U Khố Sủ không?
Ông hỏi. Vừ thảng thốt:
- Có được không chứ?
- Sao mà không được.
- Bao giờ?
- Bao giờ muốn thì về.
- Bây giờ được không? Được không hả ông?
Ông nội gật đầu. Vừ không nhìn thấy hai giọt nước mắt đang ứa ra trên khoé mắt ông. Không chỉ Vừ mà cả ông cũng nhận thấy, đây không phải là nơi dành cho Vừ. Phải trả Vừ về với U Khố Sủ mới được. Thằng trai Mông này phải ở trên U Khố Sủ mới thành trai Mông được.

Thế là ngay trong đêm mờ mờ ánh trăng ấy Vừ bỏ học về U Khố Sủ với ông nội.
Bà nội đã thức suốt hai đêm để chờ hai ông cháu về. Vừ kinh ngạc nhận ra mái tóc bà đã bạc trắng hoàn toàn. Làm sao mà tóc bà lại có thể bạc đi nhanh thế cơ chứ. Nhưng bà vẫn đủ sức đeo một quẩy tấu ngô giống lên gieo trên nương. Và vừa gieo vừa hát, khúc hát của một cô gái mới về nhà chồng làm dâu. Khúc hát lảnh lót, thanh mảnh bay vun vút lên cao.

Và Vừ lại ngày ngày mang lưỡi cày đến khắp các xóm cao thấp ở U Khố Sủ. Sức Vừ đã mang được lần thì bốn, lần thì năm cái lưỡi cày. Mang lưỡi cày đi, mang ngô, đậu tương, trứng gà, bí ngô về. Mỗi buổi chiều, bà lại đứng ở cổng chờ Vừ, nhận lấy những thứ Vừ mang về, chia ra thành từng món, cất đi mỗi nơi một ít. Tối tối, ba ông bà cháu lại quây quần bên bếp, ăn mèn mén với canh rau cải, thỉnh thoảng có cá khô nướng, có thịt kho mặn. Nhưng Vừ biết, bà sẽ không nấu nướng cho hai ông cháu được lâu nữa. Vì cũng chỉ khoảng hai chục bắp ngô, trước đây bà túm một tay, thì giờ phải hai tay, khệ nệ mới vắt lên gác bếp được.

Và cũng vì một lần cố vắt túm ngô lên gác bếp mà bà bị ngã. Cánh tay trái bẻ quặt ra sau, chân trái gẫy lòi cả xương ra ngoài.
Bà nằm trên đệm ông bện bằng cỏ tranh, dùng tay phải nhấc tay trái lên, vắt trên ngực. Bà nói:
- Vừ nhớ cách đồ mèn mén rồi nhỉ.
Vừ gật gật đầu, nước mắt vòng quanh. Vừ không muốn mất bà, Vừ sợ nhất là mất bà. Lúc trước, nhìn người già xóm trên xóm dưới lần lượt ra đi Vừ vẫn nghĩ: Giữa hai ông bà, Vừ muốn bà chết trước. Đơn giản vì nếu ông chết trước thì nhất định bà sẽ khóc ròng rã ngày này qua ngày khác, khóc đến khô kiệt và rồi lại đi theo ông. Còn ông, nếu bà chết, ông sẽ vẫn còn là chỗ dựa cho Vừ. Ông như một con gấu, không gì làm ông gục ngã được. Nhưng bây giờ, nắm bàn tay lạnh giá của bà Vừ lại ân hận. Phải chăng chỉ vì Vừ đã từng mong như vậy mà Vừ sắp mất bà?
- Bà ơi, đừng đi. Phải ăn tết đã.
Bà nhìn Vừ, mỉm cười.
- Ăn tết cả đời rồi chứ, chỉ có thằng cháu nội là chưa được mấy thôi. Bà nhìn ra ngoài - Hôm nay nắng à? Không xuống suối giặt quần áo cho hai ông cháu được rồi.
Bà chết. Trên mặt vẫn vương vất nụ cười. Đâu đó, trên cao, thoảng lẫn trong gió lại có khúc hát làm dâu lảnh lót, thanh mảnh... Sau này mỗi lúc nhớ đến bà Vừ lại tự hỏi nếu vẫn còn có bà thì cuộc sống của hai ông cháu sẽ như thế nào? Và làm sao mà con người lại cần nhau đến thế?


Choàng tỉnh vì một tiếng xoảng vang lên ngoài sân, Vừ lao ra. Ông nội đang ngồi phệt dưới đất, hai tay túm chặt lấy một bên bắp chân, máu tứa ra qua kẽ tay thành từng dòng đỏ ối.
Vừ bế thốc ông vào trong nhà. Một linh cảm kì dị đang len dần, Vừ cố đuổi nó đi nhưng không được.
Mặt ông nội tái đi mặc dù miệng ông vẫn nói không sao. Một chiếc lưỡi cày đã rơi thẳng xuống, đâm vào bắp chân ông. Ông nội xoè hai bàn tay nhìn chằm chằm. Giọng ông run lên:

- Vừ à, hai bàn tay này không biết nghe lời ông nữa rồi.
Vừ an ủi:
- Tại ông làm nhiều quá không nghỉ đấy. Từ nay thôi không làm lưỡi cày nữa. Có hai ông cháu, chẳng lẽ thằng Vừ này không nuôi được ông à?
Ông không trả lời, lặng yên nhìn qua khung cửa ra ngoài sân, chỗ đống lưỡi cày loang lổ máu. Làm sao thằng cháu này có thể hiểu được điều gì đang diễn ra trong lòng ông. Người đàn ông Mông đã sống cả đời trên núi cao, khi không làm việc nữa sẽ đồng nghĩa với cái chết.


Còn nữa

4. Một đứa trai Mông

- Một đứa trai! Một đứa trai thật rồi.
- Tốt quá. Tốt quá. Phải mổ một con bò mới được.

Súa nằm yên sau cơn vật vã, tiếng đứa bé khóc thét lên lanh lảnh. Một cảm giác nhẹ nhõm lan toả. Vậy là cuối cùng nó cũng thành người. Suốt chín tháng trời nỗi lo lắng đè nặng lên tâm trí Súa. Nhất là sau những lần cố gạt nó ra khỏi cơ thể mà không được. Nó được ông trời thương, hay thực ra là ông trời đã thương Súa, để Súa không mắc tội giết con?

Phống cầm nắm nhau trong tay, hí húi đào một cái lỗ ở chân cột giữa nhà, chôn xuống. Bố chồng Súa thì bảo: Mày phải lớn lên thành một cây cột chống cho cái nhà này đấy, cháu nội à. Và thằng bé, chẳng biết có hiểu gì không, tiếp tục gào lên, gào lên. Tiếng khóc của nó đúng là tiếng khóc của một đứa bé Mông, vọt qua mái nhà bằng cỏ tranh, qua bốn bức tường đất dày, qua dãy Tây Côn Lĩnh, nó phải chứng minh với trời đất, núi non, rằng nó là một đứa bé Mông. Đứa bé Mông từ khi sinh ra đã biết có con dao nhọn giắt bên hông, biết hạt ngô mọc lên từ hốc đá, biết con bò cày quanh một mảnh nương khi vắt cái đuôi sang trái là nó sắp rẽ phải. Đứa bé Mông còn ở trên lưng mẹ đã biết nghe tiếng hát của đám gái mặc váy hoa, chân quấn xà cạp trắng tinh, vừa đi vừa soi gương xuống chợ.

Vậy là đã có thêm một sợi dây buộc chặt Súa vào cái nhà này.
Sợi dây này không cắt được, cũng không có cách nào làm nó đứt rời ra. Nó sẽ tròng vào cổ Súa cho đến lúc chết. Phải, cho đến lúc chết.
Thằng bé được một tháng, hai tháng, ba tháng… Súa và Phống vẫn không nói chuyện với nhau. Thực lòng, Súa không thấy ghét Phống nữa, cảm giác buồn nôn cũng thôi không quay trở lại, chỉ có một sự trống rỗng, như cái chõ gỗ đã vét hết mèn mén, một hạt li ti cũng không còn. Súa biết, điều ấy còn làm cho Phống kinh sợ hơn.Thà Súa cứ lồng lên như một con bò điên, thậm chí húc cho chồng lòi ruột ra còn dễ chịu. Đằng này Súa y như một cái bóng. Cái bóng biết đi lại, làm lụng, nấu nướng, cho con bú, nựng con, ngay trước mặt mà Phống không sao chộp lấy được.

*
* *

5. Như bông anh túc rực rỡ mà héo úa

Một vụ ngô, hai vụ ngô, ba vụ ngô... Vách đá trắng trên đỉnh U Khố Sủ ngày một dựng đứng hơn. Lâu lâu tiếng súng kíp ở mấy xóm Mông vừa gần vừa xa nhau lại vẳng đến. Chuyện vui cũng lắm mà chuyện buồn cũng không ít. Một năm vẫn có ít ngày nắng, nhiều ngày sương mù. Cái lạnh thấu xương và bể nước thì cạn triền miên. Chỉ có những người yêu nhau là không còn như trước nữa. Già đi, khô héo đi, nỗi buồn thì dâng mãi lên khiến cho miếng mèn mén cứ mắc lại trong cổ họng...
Cắp thằng cháu bên nách, đứng trên bờ vực, Nhí chỉ cho thằng Chà xem một con chim rất lớn đang liệng từ bên này qua bên kia bờ vực. Thằng Chà cười khanh khách. Thằng Chà đã được ba tuổi, chạy rất nhanh rồi nhưng nó vẫn muốn được Nhí cắp bên nách. Vì nó nặng, mấy ngón tay Nhí phải bấu chặt vào mông của nó mới giữ được nó khỏi rơi, hai cái mông đỏ lên. Mặc kệ, thằng Chà vẫn nhảy chồm chồm bên hông Nhí. Thỉnh thoảng nó luồn tay vào trong áo Nhí, tìm cặp vú căng ních, nóng sực sờ soạng. Nhí kéo tay nó ra, đánh cho một phát rõ đau, nó ré lên, nhưng chỉ được một lúc lại len lén thò tay vào. Có lần Nhí phải chỉ cho chị dâu thấy, thằng Chà ăn liền mấy cái roi vào mông. Nhưng gì thì gì nó vẫn chẳng sợ, còn vạch quần ra cho mẹ đánh tiếp.

Nhưng có một lý do khiến Nhí không thể mạnh tay với thằng cháu nghịch ngợm, lý do này chỉ Nhí mới biết.
Dưới chân Sán Séo Tỷ gần đây xuất hiện một trại nuôi ong của một người đàn ông. Ông ta cao lớn, râu quai nón, lầm lì ít nói, thỉnh thoảng có gì cần lắm mới giao tiếp với người trong bản. Cả vùng Mông này ai cũng biết, mật ong ở Sán Séo Tỷ lúc nào cũng có giá nhất ở chợ huyện. Lâu nay các nhà người Mông vẫn nuôi ong, mỗi vụ vài thùng, hết vụ lại thả cho ong đi. Nuôi ong chẳng có gì khó, chỉ cần chọn đúng mùa hoa bạc hà là được. Mỗi khi có tiếng ong vù vù lượn qua nương ngô, ném một chiếc áo lên, thế nào đàn ong cũng nhào xuống theo. Bắt lấy con ong chúa, nhốt vào một góc trong cái thùng đã chuẩn bị sẵn, thế là cả đàn ong phải ở lại theo. Cứ thế, mang thùng ra nương ngô, gần nơi bạc hà mọc nhiều, đặt ở đấy, làm một cái mái che bên trên. Vài ngày một lần đã có thể vắt mật được rồi. ở nhà này chỉ có Nhí và bố được vắt mật ong. Trước ngày vắt mật phải tắm gội sạch sẽ, đặc biệt phải rửa tay thật kỹ, cắt hết các móng. Nhí không thể nào quên được cảm giác từng dòng mật nóng ấm, đặc sệt chảy qua kẽ tay. Nhưng lần nào vắt mật xong một lượt các thùng ong Nhí cũng mất ngủ. Có cảm giác một vài con ong bay theo bọng mật hai bố con lấy ra từ thùng buồn bã lắm, như thể Nhí đang vắt sữa của chúng, cướp thức ăn của con cái chúng. Nhiều lần Nhí định nhường anh trai hoặc chị dâu ra vắt mật nhưng lại sợ anh chị nhỡ tay làm chết vài con ong, lại thôi. Cũng có lần định bảo bố thôi đừng nuôi ong nữa nhưng lại nhớ. Người Mông nào cũng biết mùa hoa bạc hà gắn liền với mùa ong. Khi bạc hà nở rộ khắp núi rừng một màu tím biếc trong tiết trời trở lạnh cũng là lúc ong lũ lượt kéo về. Mật ong được làm từ hoa bạc hà cũng là mật ngon nhất. Thứ mật hơi có màu xanh, càng giữa mùa bạc hà nở rộ mật càng xanh. Pha một chén mật ong vào chai rượu thì đàn bà đàn ông gì cũng chỉ một chốc là say mèm. Mà cái kiểu say của rượu mật ong rất kì lạ. Người ta có thể uống một chén, hai chén, thêm chén nữa, chén nữa vẫn thấy ngọt lịm, chén rượu đi vào bụng rất ấm, rất dễ chịu nhưng say lúc nào không biết. Say rồi, ngã lăn kềnh bên bếp lửa rồi vẫn không biết là mình say. Vẫn kịp hát được vài câu trước khi lửa bén vào lưng áo.

Mật ong vắt rồi được đựng trong chai, trong ống, nút lá, xếp vào một góc nhà. Đến phiên chợ cho vào quẩy tấu, đeo hai bên mình ngựa, xuống chợ. Mỗi chuyến ngựa thồ ấy đủ để sắm hàng tết. Xem ra kiếm tiền từ mật ong rất dễ nhưng chẳng ai muốn kiếm nhiều hơn, chỉ cần đủ sắm tết là được rồi. Còn phải để cho mùa sau ong trở về, đừng có vắt kiệt nó. Như thu hoạch ngô ấy, không ai bảo ai nhưng nhà nào cũng để lại một, hai cây trong góc nương cho khỉ, sóc, chuột, mỗi con một tí.
Con gái Mông ở Sán Séo Tỷ má rất đỏ. Là nhờ mật ong đấy. Bản thân cây bạc hà cũng được đám con gái lấy đun nước gội đầu, nước tắm, huống hồ là mật ong chắt từ hoa bạc hà ra, làm gì mà má không đỏ như táo chín thế kia.

Lại nói về người đàn ông đến Sán Séo Tỷ nuôi ong. Ông ta phải có đến bốn, năm chục thùng ong xếp thành hàng, tầng tầng lớp lớp ở giữa thung lũng có nhiều hoa bạc hà nhất. Chả ai cấm. Vì thung lũng ấy là phần đất của gia đình nhà Khún. Khún chồng chết vì ngã ngựa đã bốn năm rồi, Khún vợ đi lấy chồng mới, hai đứa con về sống với ông nội bên Sì Là Khá. Đất bỏ không, chỉ có bạc hà mọc tràn lan. Nhí cũng có hai thùng ong ở gần đấy. Nhí gặp ông ta trong một buổi chiều rất muộn. Sở dĩ hôm ấy Nhí về muộn là vì có vài con ong chết trong thùng, Nhí phải săm soi tìm xem chúng chết vì lý do gì. Đang lúi húi bên thùng ong thì có tiếng người:

- Làm gì thế Nhí?
Nhí ngẩng lên, là ông ta. Người đàn ông cao lớn có bộ râu quai nón rậm rì. Sao ông ta biết tên mình? Nhí đứng dậy, nhìn chằm chằm. Có gì mà sợ. Đứa gái nào thấy người lạ thì sợ chứ Nhí thì chẳng sợ gì. Người đàn ông nhìn vào đôi mắt mở to, trong veo của Nhí cười tủm tỉm.
- Tìm ong chết hở. Tại sương muối đấy. Cái mái che của cô bị thủng một lỗ, hôm qua tôi chét lại đây này.
Lại ngạc nhiên nữa. Ông ta chỉ cho Nhí xem lỗ thủng trên mái che thùng ong. Ông ta nói thật.

- Có sang xem ong của tôi không?
Nhí gật. Và theo ông ta đi tắt qua mấy mỏm đá. Thùng ong của ông ta đóng bằng gỗ thông, rất đẹp, đều chằn chặn. Tiếng ong bay vù vù tứ phía.
Nhí theo ông ta vào lều. Trong lều, trên tấm phản kê làm giường ngủ có để một chiếc cát xét màu đỏ, rất giống với mấy chiếc cát xét của bọn trai ở Sán Séo Tỷ mang xuống chợ tán gái. Ông ta lấy ra can mật ong, rót một ít ra chén, đưa cho Nhí.

- Thử xem, có ngon không?
Nhí đưa lên miệng, nhấp thử. Ngọt hơn, nhưng không khé cổ bằng mật của Nhí. Nuốt xong thì thôi, không nhớ đến nữa.
- Không ngon bằng mật của cô phải không? Nhưng nhiều hơn, một thùng ong, hết vụ tôi phải lấy được gấp đôi số mật cô lấy được. Không tin à? Không tin cũng được, chả sao.

Tối hôm ấy Nhí không ngủ được. Sao ông ta lại muốn nói chuyện với Nhí, cho dù Nhí chẳng nói lại được câu nào. Ông ta có buồn không? Giữa một bầy ong đông đúc ông ta chỉ có một mình. Lúc khỏe mạnh chẳng nói làm gì, nhưng lúc ốm thì làm thế nào?

Hôm sau, hôm sau nữa Nhí vẫn ghé qua hai thùng ong dưới thung lũng, tiện chân, bước qua mấy mỏm đá, sang thăm trại ong của ông Tân. Giờ thì Nhí biết ông ta tên Tân. Mà cũng chưa già lắm, chỉ tại bộ râu khiến Nhí tưởng vậy. Quen hơn một chút Tân mang ảnh con ra cho Nhí xem. Đứa con gái bụ bẫm, có hai bím tóc vắt vẻo rất xinh xắn. Tân bảo: Con mình đấy, nhưng mình không giữ được, mình làm mất nó rồi.

Mỗi lúc nhắc đến con là hai khoé mắt Tân lại đỏ lên. Điều đó khiến Nhí rất ngạc nhiên. Từ nhỏ, chưa bao giờ Nhí nhìn thấy đàn ông khóc. Tân chưa khóc thành tiếng, nhưng nước mắt thì đã lấp lánh. Tự dưng Nhí thấy người đàn ông này tội nghiệp quá.

Thỉnh thoảng chị dâu đồ xôi Nhí lại lén gói một ít mang xuống cho Tân.
Cách đây hai ngày Nhí mang cho Tân một cái đùi gà. Tân đang ngồi trước căn lều, hai tay bó gối, mắt nhìn đi đâu như người mất hồn. ánh nắng chiều héo hắt rọi vào mặt Tân, mặc kệ. Nhí đứng yên sau lưng hồi lâu, không cả dám thở mạnh, cái đùi gà gói trong lá dong nóng bỏng cả tay.
Đợi mãi, đợi mãi, Nhí chạm khẽ vào vai khiến Tân giật mình quay lại. Thấy Nhí, Tân bối rối đứng lên.

- Đến lâu rồi à? Có việc gì không?
Nhí lắc đầu. Chìa cái gói lá dong ra. Tân cầm lấy, thận trọng mở. Nhìn thấy cái đùi gà Tân ngồi thụp xuống. Tân khóc như người bị chẹt cổ.
- Con gái mình thích ăn đùi gà lắm. Hôm nay là ngày giỗ ba năm của nó đấy Nhí biết không?


Bây giờ Nhí mới nhận ra Tân đang cầm tấm ảnh con gái trong bàn tay còn lại. Tay kia vẫn cầm cái đùi gà, run lên bần bật.
Chiều ấy trăng lên rất sớm. Không biết trên trời cao con gái Tân có nhìn thấy bố nó và Nhí đang ngồi lặng lẽ bên nhau hay không. Nhí nhớ có lần Tân bảo, thà không nói được như Nhí lại sướng, không bao giờ phải nói những lời khiến người khác đau lòng. Nhí chẳng hiểu gì cả. Nhưng cũng một câu nói, chỉ vì câu nói này mà Nhí thấy giữa Nhí và người đàn ông xa lạ này không còn khoảng cách gì nữa. Câu nói này, giờ thì chưa thể biết được, nhưng đúng là đến già Nhí cũng không quên được.
Thằng Chà lại thọc tay vào áo cô nó. Nhí càng cố giằng ra thì nó càng kiên quyết thọc vào, miệng thét lên như bị cấu. Của Chà chứ! Đó là câu mà thằng bé luôn gào lên mỗi khi bị Nhí phản ứng. Rồi lớn lên mày sẽ biết cái đó không phải của mày Chà ạ. Nhí rên lên hừ hừ trong cổ họng.

Nhí thèm hát quá. Những câu hát dịu dàng, mảnh dẻ và da diết có thể vắt ngang được dãy Tây Côn Lĩnh như một dải mây. Những câu hát chứa đựng mọi niềm vui và nỗi buồn, gặp mặt và chia tay, yêu thương và nhớ nhung, ước mơ và thất vọng... những câu hát nuôi tình yêu suốt cuộc đời, mặc cho cơn khát làm khô từng mỏm đá, mặc cho giá lạnh làm tuyết rơi như quả bông nở bị gió cuốn đi. Nhí đặt thằng Chá xuống đất, nó giẫy đạp, túm chặt lấy Nhí, hai chân quặp chặt lấy mạng sườn cô. Mặc kệ, Nhí giằng nó ra, quyết đặt xuống đất, và túm lấy hai tay nó, quay tròn như chong chóng. Chá à, mày có biết điệu nhảy này không? Điệu nhảy của loài sóc vừa cắn hạt dẻ vừa nhảy trên ngọn cây dẻ đấy. Tấm váy dày cộp, sặc sỡ như cánh một con bướm của Nhí xoay tròn. Thằng Chá đã thôi gào lên và bắt đầu cười đến phát sặc.

*
* *

Bó cây ngô khô cồng kềnh, to như một đống rơm ngất ngư trên lưng Súa. Nhìn từ xa không ai nhận ra có một người đàn bà Mông chìm trong đống ngô khô ấy. Gió từng đợt đang cuồn cuộn đổ ra từ trong khe núi như muốn hất ngược cả Súa và bó ngô trở lại chân nương. Phải nhanh chân lên, bụng bảo dạ vậy nhưng không sao bước nhanh được. Thân cây ngô đã khô dùng để đun rất thơm, ngọt như mùi mía nướng. Con Nhí rất thích đun bằng cây ngô khô, đòi ra nương gùi với chị nhưng Súa không cho. Bảo ở nhà trông cháu là được. Với Súa, đứa em chồng bé bỏng này giống như một đứa con gái, con gái lớn. Súa vẫn còn thừa sức khoẻ để cáng đáng tất cả mọi công việc lớn bé trong nhà.


Từng bước chân với hai bắp chân tròn căng, chắc nịch sau lớp vải xà cạp vẫn bấm vào mép đường chênh vênh bước đi. Đã có lúc gió thốc mạnh làm Súa muốn ngồi phệt xuống, mặc kệ nó ra sao thì ra. Nhưng cứ nghĩ đến cảnh đã nhập nhoạng tối mà hai cô cháu vẫn đang giằng co nhau, cô thì nước mắt đã ứa ra lại cố bước tiếp.
Bất chợt có một bóng người nhảy xổ ra giữa đường, giang tay chắn ngang.
- Về muộn thế? Để đấy nghỉ một tí đã.
- ối! Ai đấy?
Súa giật mình kêu lên. Vừa kịp nhận ra người đàn ông đứng trước mặt mình.
- Sao lại ở đây?
- Sao lại không ở đây?
- Tránh ra cho tôi đi.
- Không được. Nói chuyện một tí đã rồi mới được đi.
- Có chuyện gì đâu mà nói. Muộn rồi, tôi còn phải về với con.
- Súa!

Vừ quát lên. Đúng vậy, đó là Vừ. Giàng Sếnh Vừ trên U Khố Sủ. Mùi khói đốt phân bò lại phảng phất. Súa ngã ngửa ra sau vì giật mình. Hai sợi dây gùi ngô vẫn chằng qua vai đau điếng. Súa đang ở một tư thế rất buồn cười. Nằm tênh hênh trên bó ngô to xù, hai tay giang ra, váy tốc ngược lên đến đùi, qua cả xà cạp, lộ ra phần da thịt trắng muốt, như bị trói.
Không để Súa kịp thở, Vừ nhảy chồm lên người Súa. Cơ thể nóng sực, nặng trịch của Vừ ấn Súa chìm sâu vào bó ngô ấm áp. Không còn tiếng gió hú nữa, không còn cảm giác lạnh buốt lùa vào từng chân tóc nữa, chỉ còn tiếng thở gấp gáp và hơi thở nóng rực của Vừ đang phả vào mặt Súa. Súa đờ ra. Vừ vùi mặt vào ngực Súa, Súa cảm thấy luồng hơi nóng từ Vừ đang lùa qua cả lớp vải dày, xộc vào ngực mình. Cái gì đó như kim châm đang lan dần khắp cơ thể.
Mặc kệ ông trời, mặc kệ U Khố Sủ, mặc kệ Tráng A Phống, mặc kệ cả tiếng lợn kêu đòi ăn từ ngôi nhà trên cao kia đang gào rống. Mùi của tóc, của da thịt, của quần áo người đàn ông đang chẹn trên người đã khiến Súa chết đi sống lại bao lần đang ùa về, quây kín lấy Súa. Bàn tay vừa cứng cáp vừa mềm mại của Vừ đang bắt đầu lần tìm. Mặc kệ thôi. Cha ơi, mẹ ơi, rừng núi ơi, ông trời ơi, Súa phải mặc kệ thôi.


Nhưng không mặc kệ được. Hình ảnh thằng chồng với đứa con gái trẻ năm nào quấn lấy nhau trong buồng cưới đột ngột hiện về, kèm theo những cơn cấu xé điên cuồng trong bóng tối khiến Súa thở hắt ra. Cảm giác nóng nực phát điên biến mất. Không còn gì nữa. Và nước mắt bắt đầu ứa ra. Vừ cũng đã nhận thấy cơ thể Súa đang nguội đi rất nhanh. Bàn tay vẫn còn đặt ở một nơi mà không một đêm nào vật vã trên U Khố Sủ nghe gió rít ào ào Vừ không nghĩ tới cũng tuột ra.
- Về thôi, Vừ à.

Vừ ngồi dậy, còn nhớ gỡ hai sợi dây vẫn chằng trên vai Súa ra.
- Súa không còn là của mình rồi.
- Vừ phải biết từ lâu rồi chứ.
- Biết làm sao được. Cứ tưởng người đi nhưng cái đầu thì ở lại.
- Mình đã làm vợ người ta rồi. Làm mẹ của con người ta rồi…
- Nhưng không muốn thì vẫn được mà. Có gì khó đâu. Súa à… giọng Vừ gấp gáp – mang thằng Chà lên U Khố Sủ đi. Mình đã làm bẫy đá xung quanh nhà rồi, thằng Phống không bao giờ cướp lại được đâu.
Súa ngồi yên như hoá đá trên đống cây ngô khô đang toả ra mùi hương ngọt ngào.
- Nhưng mình không còn là đứa gái mấy năm trước nữa. Mình thành gái già rồi, Vừ không sợ người ta cười à?
- Sợ gì. Mình lấy vợ cho mình dùng chứ cho ai mà sợ.
- Bây giờ thì nói thế. Dùng rồi mới chán.
- Phải tin Vừ chứ. Nhé, mang thằng Chà lên U Khố Sủ với mình nhé. Mình không ghét nó, không đánh chửi nó đâu.
Không hiểu vì sao Súa lại buột miệng nói ra câu này:
- Nhưng còn một đứa nữa. ở trong bụng đây này.
- Hả?
Vừ nhảy dựng lên.

- Vậy mà thằng này cứ tưởng lâu nay nó để cho bắp ngô chỉ làm bắp ngô trên gác bếp. Hoá ra nó vẫn ăn à, ăn rồi nó còn gieo hạt ngô thành cây ngô nữa cơ. Thế thì sung sướng quá rồi, thế thì còn cần gì nữa. Vừ ơi là Vừ, mày là một con bò già, mày bị buộc ở gốc cây, không ai thèm nữa rồi.
Vừ nằm ịch ra đất, giãy đành đạch như con cá bị lôi lên cạn. Mặc kệ Vừ, Súa lẳng lặng ì ạch lồng hai dây đeo bó ngô khô lên vai, chống gối đứng dậy. Gió vẫn tiếp tục lùa những cơn lồng lộng từ trong khe núi ra, muốn lôi cả Súa lẫn bó ngô xuống vực.
Vừa qua khúc quanh tí nữa thì Súa húc vào một người đang đứng lù lù trước mặt. Không phải một, mà là hai. Là Nhí, trên lưng cõng thằng cháu đã ngủ gục từ lúc nào, dãi chảy thành dòng trên mép. Nhí đứng đó từ lúc nào, mắt mở to nhìn chị dâu nửa kinh hãi, nửa hối lỗi. Súa giục:
- Đi trước đi, về thôi.
Nhí hất mặt ra phía Vừ vẫn đang nằm chình ình giữa đường ý hỏi, Súa càu nhàu:
- Mặc kệ nó. Cái thằng say rượu…
Nếu nghe được câu này chắc Vừ buồn lắm. Vừ bị Súa gọi là thằng, lại còn khinh miệt bảo Vừ say rượu. Đấy là cách phản xạ của Súa với em chồng chăng? Nỗi lo bị con Nhí nhìn thấy hết khiến Súa bồn chồn không yên. Đi vài bước Súa lại vấp, chưa kịp lấy lại bình tĩnh lại vấp, đầu ngón chân bật máu. Nhí vẫn đi trước, cúi lưng xuống vì thằng cháu ngủ say đã không còn bám trên cổ được nữa, phải để nó gần như nằm sấp trên lưng mình. Lòng dạ Nhí cũng sôi sùng sục, cảm giác có một dòng nước nóng rực chảy suốt cơ thể. Hình ảnh chị dâu mắt nhắm lại, má đỏ bừng, chân tay buông thõng, dưới là đống ngô khô, trên là người đàn ông vâm váp như một con bò nhập nhoà trước mắt Nhí.

- Nhí à…
Tiếng chị dâu ngập ngừng phía sau, Nhí quay lại:
- Đừng nghĩ gì nhé.

Nhí gật. Chị dâu muốn Nhí xem như không nhìn thấy gì, không nghe thấy gì. Được thôi. Chỉ cần chị dâu muốn thì Nhí điều gì Nhí cũng làm được, chỉ cần thỉnh thoảng chị mỉm cười, đừng như một bông anh túc rực rỡ mà héo úa. Những bông anh túc mỗi năm nở một lần trong hõm núi sau nhà. Chị dâu trồng để chơi vậy, khi hoa tàn là nhổ cây lên, không cho nó ra quả. Mùa sau lại trồng, ra hoa, lại nhổ.
Nhưng dù sao thì cũng không thể quên được hình ảnh chị bị anh chàng kia nhấn chìm trong đống ngô khô. Anh ta, lưng áo ướt đẫm mồ hôi, từng thớ thịt săn chắc hằn lên, anh ta sẽ nghiến nát chị dâu mất, lúc ấy Nhí nghĩ thế. Như người đàn ông nuôi ong kia, muốn thì sẽ nghiến cho Nhí thành như một con cua đá vừa bị lột. Và không soi gương thì Nhí cũng biết mặt mình đang đỏ bừng lên.

Còn nữa

Ông ấy đã chết. Nằm vắt nửa người trên phản, nửa người dưới đất, mặt úp xuống chiếu, các đầu ngón tay co quắp lại.

Một thằng nào đó trong đám trai La Chí Chải hay trêu chọc Nhí đã mở tất cả các thùng ong của ông lúc nửa đêm và dùng gậy lùa chúng ra khỏi chỗ. Tiếng gào khóc của đàn ong, chính là tiếng khóc của chúng đã khiến ông tỉnh dậy. Ông lao ra khỏi căn lều, tay cầm đèn pin, chân đi đất, trên người chỉ có một tấm áo mỏng. Gió bấc lùa từng cơn nặng trình trịch từ dưới thung lũng ngược lên. Một cơn co thắt trong lồng ngực, một cái chớp mắt, ông đã gục xuống, chỉ còn đủ sức lê vào đến phản, dấu hiệu của cơn đau kinh hoàng vẫn còn lại trên nét mặt tím tái dúm dó. Cuộc đời với những chuỗi ngày đau buồn dằng dặc vừa mới le lói chút ánh sáng mong manh của hạnh phúc đã chấm dứt.

Lúc đầu Nhí tưởng ông ta đùa mình, nên đã đi vào lại rón rén đi ra, ngồi thật im bên ngoài bức vách. Hồi lâu không thấy động tĩnh gì mới lao vào. Một nỗi hoảng loạn dâng tràn.
- Nà...à...y...!
Tiếng thét muốn phá vỡ lồng ngực bật ra khỏi cuống họng mảnh mai của Nhí. Đó là lần đầu tiên và cũng là lần cuối cùng trong đời Nhí nói được. Nhưng không ai nghe thấy, người duy nhất có thể nghe thấy thì đã chết. Vậy mà Nhí đã định sau ngày hôm nay, khi đã qua tuổi mười sáu, Nhí sẽ làm cái điều mà nhất định cả ông ta và Nhí đều muốn mà chưa dám. Muộn rồi, giờ thì muộn mất rồi.

Tất cả những gì đã xảy ra giữa hai người lần lượt trở về trong đầu Nhí. Những ngày mưa phùn, những ngày nắng vàng óng ả, những câu chuyện buồn bã, ngắt quãng bởi tiếng thở dài sâu thăm thẳm, đôi tay gân guốc ấm áp và mạnh mẽ... tất cả đã trở nên xa vời vợi. Ngay cả mái tóc rậm rì lốm đốm bạc đây nữa cũng đã lạnh ngắt, không còn một chút nào mùi của mật ong, của lá bạc hà bị vò nhàu, đè nát...
Trước mặt Nhí, bên ngoài khung cửa hẹp chỉ vừa một người chui lọt kia là thảm hoa bạc hà tím ngăn ngắt. Vô số ong mật vẫn đang chăm chỉ cắm đầu vào từng đài hoa, không hề biết trên ngọn núi này có một người đàn ông vừa ra đi. Cũng giữa thảm hoa bạc hà ấy Nhí đã bị nhấn chìm, chìm mãi, chìm mãi trong cảm giác mộng mị không sao dứt ra được. Tất cả vừa mới xảy ra đây thôi, ngay trước mắt, mà sao tan biến nhanh đến thế? Buổi chiều hôm đó, Nhí không thể kể cho Tân nghe về nỗi uất ức đang tức nghẹn trong lồng ngực khi bị một đám con trai trên U Khố Sủ ngang qua đường mòn xuống núi trêu trọc. Một thằng trong đám trai có cái mặt trắng như bánh bột nếp, Nhí còn nhìn thấy từng sợi lông tơ trên cái cằm hồng hồng của nó, dám vỗ vào mông Nhí một cái rồi chạy vọt đi khiến cả bọn cười ha ha. Nhí cầm một cục đá ném vèo theo nó, đá văng đằng đá, thằng kia vẫn nhe hai hàm răng cười nhăn nhở. Bọn trai vẫn đứng đó, túm tụm bàn tán, chỉ trỏ.
- Đẹp gái nhỉ.

- ừ, nhưng mày mà lấy một đứa vợ câm thì lúc cả đàn dê chui vào bếp ỉa vung ra đấy cũng chỉ có một bộ váy áo lắc lư, rồi đẩy vào mông chúng nó thôi.
- Ha ha, hi hi...
- Lại còn lúc chồng nằm trên phản rồi, hỏi có muốn đi ngủ không, vợ đang ở ngoài chuồng bò phải chạy vào tận nơi mới lắc hay gật được một cái nữa chứ.
- Hi hi...
- A, rồi con nó khóc, mày là thằng chồng lại phải bò dậy, ôm nó trên vai hát cho nó nghe, đứa vợ thì chỉ biết đi theo hai bố con xoa xoa vào mông thôi...
- Xoa vào mông bố á?...

Không cười nữa mà chúng nó ho lên thành từng cơn, rũ rượi như người bị ho lao. Nhí như một con bò lên cơn điên, lồng lộn ném đá túi bụi vào đám trai, chúng nó rú lên rồi chạy hồng hộc xuống núi, bụi cuốn theo mù mịt. Còn lại một mình, Nhí ngồi phịch xuống giữa đám bạc hà. Nước mắt bây giờ mới chảy vòng quanh. Chẳng buồn lau nữa. Chưa bao giờ Nhí cảm thấy nỗi buồn tủi rõ như lúc này. Tại sao mẹ lại sinh ra một đứa con gái không biết nói như Nhí? Tại sao chứ?
Vậy mà ngay sau đó, khi Nhí còn chưa khô nước mắt Tân đã bảo thà không nói được như Nhí lại tốt, vì không bao giờ làm người khác đau lòng, cũng không bao giờ phải nói những điều mà thực lòng mình không muốn nói. Chỉ có Tân không cười chê Nhí, chỉ có Tân nói hết những chuyện vui buồn với Nhí, chỉ có Tân khiến Nhí cảm thấy dù suốt đời phải sống trên ngọn cây như một con khỉ mà có Tân bên cạnh Nhí cũng thấy vui lắm rồi. Đúng là Nhí đã nghĩ, sau này, Tân sẽ làm một cái nhà nhỏ tí, trên ngọn cây lim to nhất trong khu rừng phía sau nương ngô kia, và hai người sẽ sống trên đó. Hàng ngày Nhí ôm con ngồi vắt vẻo ở cửa, buông hai chân thõng xuống, chờ Tân đi làm về. Khi nào nhìn thấy đàn dê từ xa xa thì Nhí bắt đầu nhóm lửa nấu cơm. Chẳng ai nhìn thấy Nhí nữa, cũng chẳng ai cười chê Nhí nữa

Và đêm mưa gió ấy, bàn tay người đàn ông này đã chạm vào ngực Nhí, rất khẽ khàng, bên ngoài lớp vải áo dày cộm. Nhí cảm thấy từng cơn run rẩy ùa đến, ùa đến, nhưng một điều gì đó, rất vô hình đã khiến Tân cưỡng lại được nỗi khát khao. Và cuối cùng, Tân chỉ ôm chặt Nhí, căng cứng và nóng bỏng trong vòng tay mạnh mẽ, ôm mãi, đến nghẹt thở. Nép vào ngực Tân, Nhí thấy rõ từng tiếng thở dài, rất nặng nề, chầm chậm trôi qua Tân.

Thế nên khi thằng Chá thọc vào ngực Nhí đã không đánh vào tay nó, nỗi khát khao vô hình từ đâu đó vẫn rình rập quanh Nhí, không cho Nhí yên.
Nhưng giờ thì cả ngôi nhà trên ngọn cây ấy lẫn nỗi khát khao được dâng hiến mãi mãi chỉ có trong giấc mơ thôi.

Khi chị dâu tìm được Nhí thì cô đã gần như hoá đá. Mặt Nhí trắng bệch, hai con mắt đờ đẫn, vài sợi tóc bết dính vào má, tay Nhí vẫn nắm chặt tay Tân, vài con ong mật vo ve quanh hai người.

Chiều tàn, những cánh hoa bạc hà mới nở đang khép hờ lại. Đâu đó vẳng đến vài tiếng chim lợn lanh lảnh chói tai. Gió u u thổi quanh ngôi nhà, từng chiếc nan thưng làm vách bị giật lên, muốn bung ra. Gió đang muốn thổi bay cả căn nhà mỏng manh nằm lưng chừng núi cùng với hai con người không cần ăn, cũng không cần nói, chỉ cần ở bên cạnh nhau đây đi chăng?

Súa dìu em đứng dậy, vắt nó lên vai và cõng ngược lên nhà theo lối mòn. áp vào lưng Súa là hai bầu ngực căng cứng của đứa gái tuổi dậy thì. Căng cứng và nguội ngắt. Một cảm giác đau xót rất khó tả trỗi dậy trong lòng Súa. Hai bầu ngực này ngày nào cũng bị thằng Chá dày vò, nghịch ngợm, khiến mặt mũi Nhí cứ đỏ rực lên vì xấu hổ. Vậy sao lúc này nguội ngắt đi thế? Nhí vẫn không nói gì, thậm chí Súa còn không cảm thấy hơi thở vốn rất nhẹ của đứa em chồng sau gáy mình. Dường như mỗi lúc Nhí một nhẹ bẫng đi, dần dần như một chiếc lá trên lưng chị dâu.

*
* *

Ông nội tập tễnh leo ngược dốc, căn nhà đã ở ngay trước mặt kia rồi.
- Vừ à, Vừ. Nằm trong nhà uống rượu hay ngủ ngoài chuồng bò thế hả?
Vừ dốc ngược cái chai, mấy giọt rượu cuối cùng rơi tõm vào cổ, chẳng thấm tháp gì. Lúc nào ông nội cũng biết Vừ đang làm gì, thậm chí định làm gì, sắp làm gì ông cũng biết. Lạ thế chứ. Vừ ném tọt cái chai vào góc nhà, lồm cồm bò dậy.
Ông nội vẫn đang lò dò lên dốc, chân thấp chân cao. Vừ lừ lừ đi xuống, khom lưng bế thốc ông nội lên vai, phăm phăm bước đi. Ông nội đấm thùm thụp vào lưng Vừ:
- Bỏ ông xuống, mày bỏ ông xuống ngay. Cái thằng này, mày làm ông chóng mặt quá Vừ ơi.


Vừ làu bàu:
- Chóng mặt cũng phải chịu. Mà ông cứ đi đâu suốt ngày thế, hay lại có bà nào muốn hẹn dưới gốc lê?
- ái chà, thằng cháu mất dạy này, mày dám nói bậy bạ thế cơ đấy. Để tao xem mày vừa ăn gì, uống gì? Bỏ tao xuống.
- Không bỏ. Ông cứ ở yên đấy, lên đến nhà rồi thì muốn cõng nữa cũng chẳng được đâu.

Thế là ông nội cứ giãy như một con dê bị trói trên vai Vừ. Ông ngày càng nhẹ đi rồi, Vừ nhận thấy điều ấy rất rõ. Hôm ông bị lưỡi cày rơi vào chân phải nặng gấp đôi thế này.
Vừ đặt ông nội xuống chiếc ghế ngay trước cửa. Không nói không rằng, vào trong nhà lấy ra cái chai lúc trước uống rượu, lắc lắc trước mặt ông:
- Hết rồi, cháu đi mua. Tí nữa hai ông cháu uống.
Ông vội vã túm lấy áo Vừ kéo lại:
- Để tao nói chuyện này cho mà nghe đã.

- Ông thì có chuyện gì. Bò nhà này đẻ hai con một lúc, dê nhà kia có mỗi một sừng, rồi nương ngô nhà nọ bị khỉ về ăn sạch... cháu biết rồi, không nghe nữa.
- Không phải chuyện ấy. Chuyện này khác, hay hơn nhiều. Nghe thì mới biết được chứ - Ông nôi vội vã như thể sợ Vừ chạy vọt đi mất - Tao kiếm được cho mày một đứa vợ rồi.
- Hả?

Vừ giật nảy, cái chai rơi xuống sân lát đá vỡ tan tành. Vừ túm lấy hai vai ông nội mà lắc:
- Ông vừa nói gì cơ? Ông tìm cho cháu một đứa vợ à. Hô hô... hi hi, ông bị ốm à?
- Nó đẹp gái, bố mất sớm, ở với mẹ nuôi hai đứa em, mãi chưa dám đi lấy chồng. Tao phải vặn mồm nói chuyện với mẹ con nhà nó suốt nửa tháng nay rồi đấy. Ây dà, may mà nó gật.

- Hoá ra ông nói thật à? Này ông, nó gật chứ có phải cháu gật đâu mà ông vui vẻ thế? Thôi, không nói với ông nữa, cháu đi mua rượu đây.
Vừ đạp cả lên mấy mảnh chai vỡ, lao đi vùn vụt.
Ông nội ngồi thừ ra. Vài tia nắng chiều vàng úa chiếu xiên vào mặt ông. Chẳng lẽ công vặn mồm đến trẹo cả hàm cả nửa tháng nay của ông lại bị thằng cháu ngang bướng ném tọt vào xó nhà thế này sao? Không được. Phải bắt nó thử đã. Có khi thử rồi lại đòi dùng luôn ấy chứ. Ông già nghĩ ngợi và cười một mình, hở cả hai hàm răng cái ra cái vào. Nhưng nói gì thì nói, cũng chỉ tại nó giống ông mà thôi, yêu ai thì yêu đến chết. Xuống mồ rồi vẫn yêu. Trong khi khắp vùng núi đá này kiếm đâu chẳng được một đứa gái Mông vừa đẹp vừa ngoan, ấy thế mà không chịu dùng tạm lấy một đứa. Kì quặc thế!

Ông già ngồi yên như hoá đá. Đấy là khi ông đang tập trung suy nghĩ. Một con nhện đang giăng tơ chợt rơi tõm xuống ngay trước mặt, ngọ nguậy, lơ lửng, ông cũng mặc kệ. Ông đang nghĩ xem phải làm thế nào để bắt thằng cháu nhìn mặt con bé kia một lần. Chỉ cần nhìn thôi, nghe nó nói vài câu thánh thót như chim thôi, thế nào cũng phải lắc lư. Gật hay không thì chưa biết, nhưng ông chắc chắn thằng trai nào nhìn thấy con bé cũng phải lắc lư.

Trong khi đó, Vừ phăm phăm lao xuống núi. Ông nội dạo này lẩm cẩm rồi, già thật rồi. Hay tại bà nội bỏ đi sớm, ông buồn nên sinh chuyện? Có phải ông không biết việc Vừ bị người ta cướp vợ ngay trên tay đâu cơ chứ. Đã thế, phải nhắc lại cho ông biết, rằng chẳng bao giờ Vừ quên được đứa vợ hụt ấy đâu.
Nhưng cái buổi chiều muộn ở ngay giữa đường mòn dẫn lên nhà chồng Súa hôm nào lại hiện lên trước mắt Vừ. Vừ ngồi phịch xuống giữa đường. Rượu cũng chẳng thèm nữa. Cảm giác chán nản lan khắp các đầu ngón chân ngón tay, đến tận chân tóc. Thực ra thì Súa đang nghĩ gì? Đã bốn năm rồi. Súa không còn là Súa nữa, Vừ cảm thấy được điều đó khi hai người nằm úp mặt vào nhau. Một chút mềm nhão ở hai cánh tay, da cổ hơi nhăn, mấy vết đen lấm tấm trên gò má, nhưng đáng sợ hơn cả, sau này nghĩ lại Vừ mới sợ, ấy là vồng ngực căng cứng của đứa gái Mông năm nào vẫn cho Vừ vùi mặt vào đến nghẹt cả thở đã giống như một chảo cháo ngô dành cho ngựa mới đẻ!!!

Dù sao thì những thứ đó cũng không quan trọng mấy. Vừ cố gạt mấy hình ảnh ấy ra khỏi đầu. Đáng nói hơn là trong lòng Súa hình như không còn Vừ. Không còn cũng không khó hiểu mấy. Vì không phải chỉ một mà Súa còn sắp có hai đứa con với chồng. Vừ chưa làm chồng, cũng chưa được thử làm chuyện ấy lần nào, nhưng Vừ nghĩ không thích nhau thì không thể làm chuyện ấy được. Sao Súa lại không nghe lời Vừ, người phải suy nghĩ nhiều hơn, chịu thiệt nhiều hơn là Vừ chứ đâu phải Súa, ấy thế mà Súa vẫn không nghe. Súa sợ gì ? Sợ Vừ không địch nổi thằng người giun ấy, hay sợ Vừ căm ghét đứa con, hay sợ lấy Vừ không được ăn sung mặc sướng như đang ở với Phống? Đã bao lần Vừ chặn đường, chỉ để hỏi Súa một câu: Có về với Vừ không? Lần nào Súa cũng từ chối.

Chiều xuống rất nhanh, bóng tối đã ập xuống xung quanh Vừ từ lúc nào.
Vừ không biết nếu mình còn cố đi mua rượu thì lúc về sẽ có chuyện. Vì không biết nên Vừ vẫn đi. Phải uống chứ, không uống thì buồn chết đi được.

*
* *
Súa cõng em chồng về đến nhà thì thằng Chá đã khóc khản cả cổ. Nhìn thấy cô nó nằm vật ra như một bao gạo không hề động đậy thằng bé càng khóc đến ngạt thở, miệng hớp hớp, nước mắt dàn dụa, mặt đỏ gay.

- Cô ơi, cô à! Làm sao thế, dậy bế Chá đi chứ!
Súa gạt thằng con sang một bên, cởi bớt cúc áo ngực cho em chồng, tẩm rượu vào khăn, lau khắp người. Gì thế này? Một, hai, ba... vết thâm mờ mờ hai bên bầu ngực tròn căng, trắng tinh. Hai cánh tay Súa đột nhiên nổi da gà, rùng mình. Gương mặt nâu bóng, mái tóc rậm rì của Vừ năm nào lại đột ngột hiện về. Vừ cũng đã từng để lại những vết thâm mờ mờ trên ngực Súa như thế này, thậm chí nhiều hơn, vết này chưa mờ, vết kia đã xuất hiện. Mỗi lần thay áo trong buồng Súa lại lẩm nhẩm đếm, nhớ lại xem vết nào Vừ để lại dưới gốc cây sổ, vết nào Vừ để lại sau tảng đá, vết nào Vừ để lại rồi trượt chân khiến cả hai lăn lông lốc từ đỉnh nương ngô xuống chân nương ngô...

Có tiếng đàn chó rít lên khe khẽ, Súa vội vàng mặc áo cho em chồng, lấy chăn đắp kín người, chỉ hở ra hai con mắt vẫn đang nhắm nghiền.
Bố chồng:
- Con Nhí ốm hay sao mà nằm im thế?
Súa:
- Nó bị trúng gió đấy bố ạ
Bố chồng:
- Có mấy thùng ong, chị dâu không chăm được hay sao mà bắt nó phơi mặt cả ngày ngoài ấy?
Súa im lặng. Không bao giờ cãi lại bố chồng. Súa mất mẹ từ nhỏ nên đã biết một người đàn ông độc thân phải nuôi dạy con cái vất vả ra sao, lại gặp một ông bố chồng giống y bố mình, không bao giờ Súa cãi lại ông. Quanh năm ngày tháng bố chồng Súa đi ra khỏi nhà, nhất là từ khi thằng con trai lấy vợ, có người lo việc lớn việc bé. Một bên vai đeo túi quần áo, bên kia là túi đồ nghề thiến gà. Đàn ông Mông không hiếm người biết thiến gà, nhưng hễ ông đi đến đâu là người người vẫn lũ lượt mang gà trống đến. Chỉ bởi vì con gà bị ông thiến xong, không chảy một giọt máu, ngay lập tức lại chạy tung tăng, thiến buổi sáng, buổi chiều đã đuổi đám gái vây quanh mình đi rồi. Chỉ một tháng sau là đủ béo đem xuống chợ bán cho người Kinh, rất được giá. Vậy là ông già Tráng A Sính đi hết bản này đến bản kia, đi mỏi chân lại về nhà, được mấy ngày lại đi. Đám đàn ông Mông ở Lao Pờ Chỉ, U Khố Sủ thì độc mồm bảo, tại ông già này lâu quá không dùng đến đàn bà nên gà trống cũng sợ, nhìn thấy ông đã tự nuốt trửng hai quả trứng rồi, còn đâu mà thiến. Những lời ấy ông không nghe thấy, nhưng con trai, con dâu lại nghe được. Con trai thì không dám nói gì, tất nhiên rồi, nó sợ ông như sợ cọp. Chỉ có con dâu, đứa con dâu từ khi về nhà ông tới giờ, nói ít, ăn ít, làm nhiều, làm như trâu, nhưng đã nói câu nào là thằng chồng lại gật đầu như bổ củi. Hay thật. Ông có dạy thằng con trai phải biết nghe lời vợ đâu, tự nó khắc thế đấy chứ. Nhưng ông cũng chẳng buồn. Một người như con vợ nó, nói một câu con giun cũng phải đội đất chui lên. Con dâu nói với ông thế này:

- Bố đưa cho con cái túi.
Ông đưa túi cho nó. Nó lấy dây thừng buộc chặt, lẳng lặng đem ra đầu hồi, ném tọt xuống vực. Lại nói đến tấm lưới ông giăng ngang vực, sau hôm hai chị em nó nhảy xuống, mắc lại ở đấy, nó tự ý kéo lên, cuộn thành một bó, vứt vào trong kho. Cái túi đồ nghề của ông rơi thẳng xuống, không một tiếng động.
Ông ngồi nghệt mặt ra:
- Sao mày lại ném của bố đi, mai bố lấy gì dùng?
- Từ mai bố ở nhà, không đi thiến gà cho người ta nữa.
- Sao thế?
- Chả sao cả.
- Không được! Mày phải nói rõ ra, không rõ bố lại tìm bộ khác.
- Con chỉ sợ sau ngày mai có bảo bố đi bố cũng không đi ấy chứ.
Nói xong, con dâu ông quay đi làm việc khác. Nó có ý định gì đó nhưng không chịu nói ra, mà nó đã không chịu nói ra thì chẳng trông chờ gì vào thằng con trai mình được.

Ông tuổi con ngựa. Làm ngựa nên ở trên núi là phải, nhưng không được buộc. Ngựa mà buộc là chẳng mấy chốc biến thành dê, bò, ngựa thì phải đi, từ đỉnh núi này sang đỉnh núi kia, đi cả đời. Phải ở nhà lâu lâu là ông khó chịu ghê lắm, chân tay bứt rứt, không ngủ được, cũng không ăn được. Vậy mà lần này con dâu lại bắt ông ở hẳn, không đi nữa, thế thì phát ốm lên mất.
Đúng là Súa có ý định giữ chân bố ở nhà, nhưng muốn giữ ông thì phải có cách. Thế mà Súa giữ được thật.

Còn nữa