Em thấy cái chủ đề này nóng ra phết. Mấy báo trích dẫn nguồn từ Phongdiep.net. Em nghĩ, mình pót lại các bài vào đây cho bà con theo dõi và góp thêm vào nhời cho xôm nhỉ

Phát súng đầu tiên của bác Lê Thành Tâm:

MÔN THI VĂN KHỐI C

ĐỀ SAI, ĐÁP ÁN CHỮA CHÁY -


CHỜ SỰ GIẢI THÍCH CỦA BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO



Lê Thành Tâm



Đề thi tuyển sinh đại học năm 2008, môn thi VĂN - KHỐI C, có câu II (5 điểm) với nội dung nguyên văn như sau:




“Cùng bộc lộ nỗi nhớ về Tây Bắc, trong bài Tây Tiến, Quang Dũng viết:



Sông Mã xa rồi Tây Tiến ơi!

Nhớ về rừng núi nhớ chơi vơi

Sài Khao sương lấp đoàn quân mỏi

Mường Lát hoa về trong đêm hơi

(Văn học 12, Tập một, NXB Giáo dục, 2005, tr.76)




Trong bài Tiếng hát con tàu, Chế Lan Viên viết:

Nhớ bản sương giăng, nhớ đèo mây phủ

Nơi nao qua, lòng lại chẳng yêu thương?

Khi ta ở, chỉ là nơi đất ở

Khi ta đi, đất đã hoá tâm hồn!

(Văn học 12, Tập một, NXB Giáo dục, 2005, tr.121)



Cảm nhận của anh / chị về hai đoạn thơ trên”.




1. ĐỀ SAI




Trong hai đoạn thơ trên, đoạn trích từ bài Tây Tiến của nhà thơ Quang Dũng không thể hiểu là “bộc lộ nỗi nhớ về Tây Bắc” như đề thi khẳng định để rồi yêu cầu thí sinh “cảm nhận”.



Bởi lẽ:



Bốn câu thơ của đoạn thơ này có nhắc đến tên của 1 con sông và 2 địa phương, nhưng sông thì không chỉ là sông của Tây Bắc và một trong hai địa phương được nhắc tên cũng không phải là địa phương thuộc Tây Bắc. “Sông Mã: con sông chảy qua Sơn La, Hoà Bình và Thanh Hoá” - Chú thích (1), Văn học 12, Tập một, NXB Giáo dục, 2005, tr.77. “Sài Khao, Mường Lát...: tên các địa phương trong địa bàn hành quân của đoàn Tây Tiến” - thú thích (2), (3), Văn học 12, Tập một, NXB Giáo dục, 2005, tr.77. (Từ năm 2000 cho đến nay, nội dung các chú thích vừa trích dẫn không thay đổi sau tất cả những lần tái bản sách giáo khoa Văn học 12).


Trong 2 địa danh Sài Khao và Mường Lát được đưa vào 4 câu thơ nêu trên, thì Mường Lát không thuộc địa giới Tây Bắc mà lại thuộc... Thanh Hoá! Trong phần chú thích (trang 178) của “Ngữ Văn 12, Tập một, Sách giáo khoa thí điểm, Ban khoa học xã hội và nhân văn, NXB Giáo dục, 2005” và trong phần chú thích (trang 68) của “Ngữ Văn 12, nâng cao, Tập một, NXB Giáo dục, 2008” đều chú thích rõ ràng rằng: (1) Sài Khao (còn gọi là Mường Sài): thuộc tỉnh Sơn La. (2) Mường Lát: thuộc tỉnh Thanh Hoá. (Những sách Ngữ Văn này bấy nay được dùng để giảng dạy cho học sinh theo “ban khoa học xã hội và nhân văn”).



Sông Mã nổi danh cùng Thanh Hoá, Mường Lát là một địa phương của Thanh Hoá, bản thân tỉnh Thanh Hoá chưa bao giờ thuộc địa giới Tây Bắc, sao có thể ra đề rằng những câu thơ trên của Quang Dũng “bộc lộ nỗi nhớ về Tây Bắc” được?



Như vậy, 4 câu thơ của nhà thơ Quang Dũng được Bộ Giáo dục và Đào tạo lấy làm đề thi nêu trên chỉ bộc lộ nỗi nhớ con sông và các địa phương trong địa bàn hành quân của đoàn Tây Tiến, và không nhớ riêng gì Tây Bắc. Nhà thơ Quang Dũng, như chúng tôi được biết, cũng chưa bao giờ coi câu thơ nào trong Tây Tiến hoặc cả bài thơ Tây Tiến của mình là thơ “nhớ về Tây Bắc”. Ngay trong phần Tiểu dẫn của bài Tây Tiến (Văn học 12, Tập một, NXB Giáo dục, 2005, tr.75) cũng viết rất rõ: “Nhà thơ nhớ đơn vị cũ nên viết bài thơ này (lúc đầu bài thơ có tên là Nhớ Tây Tiến)”.



2. ĐÁP ÁN CHỮA CHÁY ?




Nội dung đáp án - thang điểm (chính thức, môn Văn, khối C, kỳ thi đại học, của Bộ giáo dục và Đào tạo) cho phần “cảm nhận” “đoạn thơ trong bài Tây Tiến” này có đoạn: “ - Đoạn thơ bộc lộ nỗi nhớ da diết, vời vợi về miền Tây (chúng tôi in đậm để nhấn mạnh) và người lính Tây Tiến. Thiên nhiên miền Tây xa xôi mà thân thiết, hoang vu mà thơ mộng; con người Tây Tiến gian khổ mà hào hoa”.



Vậy là: đề thì hỏi “Tây Bắc”, đáp án lại chấm điểm cho “miền Tây”!



Từ “Tây Bắc” trong đề thi biến thành “miền Tây” trong đáp án - thang điểm, phải chăng là đã có sự phù phép, chữa cháy?



“Tây Bắc” và “miền Tây” lệch nhau đến... 45 độ! Sai một li, đi một dặm. Sai đến 45 “li” thì “đi” mất bao nhiêu dặm? Thí sinh, chắc nhiều em mất đứt cả 5 điểm trong bài thi 10 điểm vì đề và vì đáp án của Bộ kỳ này.



3. CHỜ SỰ GIẢI THÍCH CỦA BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO




Bộ không tường địa lý, Bộ không hiểu thơ, không hiểu Quang Dũng, không hiểu Tây Tiến nên mới ra đề thi sai và làm đáp án chữa cháy như vậy?



Thí sinh đi thi, nếu không hiểu hoặc hiểu sai đề và làm bài lạc đề thì bị mất điểm. Chỉ vì mất 5 điểm, mất 1 điểm, có khi chỉ mất 0,25 điểm và ít hơn thế nữa mà có những thí sinh bị đánh trượt, bị tước mất cơ hội để có thể trở thành giáo sư, tiến sĩ (ngữ văn chẳng hạn) và đành ngậm ngùi với thân phận cuốc mướn cày thuê trong hàng ngũ của những là “dân trí thấp”. Thương thay: thi cử học trò không mọc tóc/ thầy cô khảo thí dữ oai hùm!




Đề thi đại học môn Văn khối C năm nay vậy là sai, là lạc. Đề lạc đến như thế, mà PGS.TS Trần Hữu Tá – Phó chủ tịch Hội nghiên cứu và giảng dạy Văn học TP.HCM lại điềm nhiên khen ngợi: “ Đề Văn khối C – chất lượng đề cao hơn mọi năm… Độ khó của đề cũng như sự đổi mới đáng trân trọng của việc ra đề năm ở 2 câu sau. Câu 2 mức điểm cao nhất(5). Không như kiểu đề cũ kỹ, nhàm chán của mọi năm… Tôi chờ để được đọc những bài viết xuất sắc…” (Thanhnien Online, 09/07/2008).




Như ông Trần Hữu Tá đang chờ; thí sinh, phụ huynh thí sinh và cả xã hội cũng chờ, nhưng là chờ sự giải thích cụ thể, rõ ràng, nghiêm túc và chính thức của Bộ Giáo dục và Đào tạo về trường hợp đề thi và đáp án môn Văn khối C năm 2008 này.

LTT



Bản do tác giả gửi cho Phongdiep.net

Bài đã đăng trên: Văn nghệ Trẻ số 29- 2008

Bác này xin "nhỏ to" luôn!


Sau khi Phongdiep.net đăng tải bài viết của tác giả Lê Thành Tâm có nhan đề MÔN THI VĂN KHỐI C, ĐỀ SAI, ĐÁP ÁN CHỮA CHÁY , chúng tôi tiếp tục nhận được nhiều ý kiến phản hồi từ phía độc giả. Để rộng đường dư luận, Phongdiep.net xin giới thiệu bài viết phản hồi của một độc giả, bút danh là Lê Thành Thật



Nhỏ to cùng bác Lê Thành Tâm về đề văn khối C




Lê Thành Thật




Các bác đã thấy một con kiến được thổi thành con voi chưa, mà không, một con kiến được thổi thành con khủng long chưa ? Chắc các bác nghĩ đó là chuyện chỉ có trong cổ tích, hay trong phim hoạt hình chứ gì ? Đâu có. Đó là việc làm tử công phu và đầy thành tâm trong một bài báo đấy. Cứ đọc bài “Đề thi văn khối C đề sai đáp án chữa cháy” (Báo Văn Nghệ trẻ, số 611/20-7-2008) của Lê Thành Tâm thì sẽ thấy ngay. Thú thật, khi đọc cái tít giật gân, rùm bem thế em đã chột dạ : thôi chết rồi, chuyện tày đình rồi ! Sao thi xong, chấm sắp xong, đến cả chục ngày qua rồi mà nay mới có một bậc cao minh phát hiện ra nhỉ ? Làng giáo dạy văn đâu cả rồi, phen này khéo phải bỏ nghề tất ! Đọc xong, thấy phục sát đất. Đọc lại, rồi đối chiếu với đề văn khối C, đối chiếu với đáp án khối C, càng phục lăn. Sao cái bác nào đã Thành Tâm rồi lại còn tài thế, tài thật, tài đến thế là cùng.



Này nhé, cái tài thứ nhất là tài… trị thuỷ. Bác cứ một mực rằng sông Mã nổi danh cùng Thanh Hoá, nên sông Mã chỉ thuộc về Thanh Hoá. Nếu đã nói đến sông Mã (như trong câu “Sông Mã xa rồi Tây Tiến ơi”) là chỉ có thể nói đến Thanh Hoá mà thôi, chứ không thể là Tây Bắc được. Kéo tuột con sông Mã về đất Thanh, giao hoàn toàn cho xứ Thanh độc quyền quản trị thế chẳng phải là một khả năng trị thuỷ phi phàm ư ? Đọc ý này của bác, người Sơn La sẽ kiện bác mất thôi. Bởi quá say sưa phù phép để công kích đề, bác quên mất rằng Sơn La còn có cả một huyện là huyện Sông Mã. Sông Mã trước hết là thuộc Tây Bắc. Mà phần sông Mã gắn bó và đi vào nỗi nhớ của người Tây Tiến là phần thượng nguồn, phần ấy mới sẵn những “chiều chiều oai linh thác gầm thét”, bác ơi !



Tài thứ hai là tài… chia rẽ. Ấy là chia rẽ cá với nước. Bác coi nỗi nhớ trong Tây Tiến chỉ đơn thuần là nhớ quân Tây Tiến chứ nỗi nhớ ấy chẳng dành gì cho những miền đất Tây Bắc mà người Tây Tiến từng qua cả. Bác còn quyết rằng phải hiểu được như thế mới là biết hiểu thơ, hiểu Tây Tiến, hiểu Quang Dũng. Tài thật. Xin hỏi : quân Tây Tiến hành quân ở đâu? chiến đấu ở đâu ? sống với ai ? Ngay cả khi quân Tây Tiến gồm toàn những siêu nhân, di chuyển bằng cách bay trên không trung thì vẫn phải gắn với một không gian nào đó. Đằng này, quân Tây Tiến là người thường, hành quân bộ, qua biết bao nhiêu vùng miền với các địa danh Tây Bắc rõ mười mươi, nào những Sài Khao, Mường Hịch, những Châu Mai, Châu Mộc… Nhớ về người Tây Tiến, về quãng đời Tây Tiến thì có thể thoát li cái miền không gian Tây Bắc ấy được không ? Trong trường hợp này, nhớ Tây Tiến là phải nhớ về Tây Bắc chứ làm sao khác được, bác? Vậy, cụm từ trong đề “cùng bộc lộ nỗi nhớ về Tây Bắc” đâu có sai. Rồi ngay trong bài thơ ấy, vốn có bao nhiêu câu thơ bộc bạch nỗi nhớ hết sức nổi tiếng về đất và người vùng này như “Nhớ ôi Tây Tiến cơm lên khói / Mai Châu mùa em thơm nếp xôi” hay “Người đi Châu Mộc chiều sương ấy / Có thấy hồn lau nẻo bến bờ / Có nhớ dáng người trên độc mộc / Trôi dòng nước lũ hoa đong đưa”. Xin hỏi : những nỗi nhớ ấy của Quang Dũng là nhớ về miền đất nào, con người nào, không phải Tây Bắc thì là gì vậy ? Nếu không phải cố tình quên, tất là bác không đọc rồi ! Những nẻo bến bờ miền Tây Bắc đã ôm trọn đoàn quân Tây Tiến trong lòng là thế, nỗi nhớ dành cho Tây Bắc đằm thắm là thế, mà bác lại khẳng định nỗi nhớ ở đây chẳng dành cho Tây Bắc chỉ dành cho Tây Tiến thôi, thì tài thật. Thế chẳng phải là chia rẽ cá với nước sao? Thế mà gọi là hiểu thơ sao ? Hiểu thế, té ra Quang Dũng là người bạc quá ư ? Ai bạc thì bạc chứ Quang Dũng làm sao mà bạc thế được, hở bác ?



Mấu chốt của hai cái tài trên là tài bắt vít về địa lí. Bác khăng khăng coi chữ “Tây Bắc” dùng trong đề chỉ có một nghĩa rất hẹp. Ấy là nghĩa địa lí, nghĩa địa giới hành chính. Theo nghĩa ấy thì “Tây Bắc” là địa danh chỉ gồm các tỉnh thuộc Khu tự trị Tây Bắc (cũ). Đây là loại nghĩa xác định, thuộc kiến thức địa lí hành chính. Hiểu như vậy là chí lí, không chê trách bác được. Nhưng thưa bác, theo nghĩa này thì chữ “Tây Bắc” trong đề thi có phải vô căn cứ đâu. Bởi lẽ, nếu bài Tây Tiến và đoạn thơ được trích chẳng nói gì đến các miền quê thuộc Tây Bắc, mà đề lại dùng chữ “Tây Bắc” thì quả là sai đứt đuôi đi rồi. Đằng này, hầu hết địa bàn được nói đến trong bài Tây Tiến và đoạn thơ được trích đều thuộc về Tây Bắc, nỗi nhớ của Quang Dũng trong bài thơ cũng là “nhớ về rừng núi nhớ chơi vơi” thuộc địa bàn ấy như vừa phân tích trên đây. Thế thì bảo sai là sai vào đâu được, hở bác? Có thể nó chưa được chặt chẽ lắm, chứ quyết là không sai.



Ấy là theo nghĩa hẹp. Trong thực tế, “Tây Bắc” còn có nghĩa rộng, đó là nghĩa chỉ miền không gian phía Tây Bắc tổ quốc nói chung nữa. Đây là loại nghĩa khái quát, vốn không xa lạ gì với tư duy văn học, nhất là tư duy thơ ca. Chữ “Tây Bắc” trong đề văn đâu phải thiếu nghĩa đó. Nghĩa này tuy chưa hoàn toàn chặt chẽ theo yêu cầu địa lí hành chính, nhưng trong cái văn cảnh của đề văn (chứ không phải đề địa lí) ấy, những thí sinh đều đã từng được giảng, được học Tây Tiến của Quang Dũng và Tiếng hát con tàu của Chế Lan Viên trong nhà trường như chúng em đây đọc lời dẫn như thế, chả có ai lại hiểu sai đến nỗi làm lạc đề như bác tưởng tượng cả. Bởi vì, từ ngày còn là học trò, được học về nhận thức đề, chúng em biết : trong một đề văn như thế, câu dẫn (Cùng bộc lộ nỗi nhớ về Tây Bắc) tuy quan trọng, nhưng phần trích dẫn (hai đoạn thơ) có đúng nguyên văn không, và câu lệnh nêu yêu cầu đối với thí sinh (cảm nhận của anh/chị về hai đoạn thơ trên) có rõ ràng không mới là điều quyết định, bác ạ. Tưởng tượng ra hậu quả mẹ đẻ hậu quả con, rồi hậu quả con lại nảy nòi ra hậu quả cháu chắt chút chít như bác làm thế, kể cũng phung phí tài của bác quá !



Các cái tài ấy, hình như, lại hè nhau đẻ thêm ra một cái tài nữa là tài… hô hoán. Từ một tiểu tiết, thậm chí tiểu tiểu tiết thế thôi mà bác có thể hô hoán là đề “sai”, là đề “lạc”, rồi thì “đáp án chữa cháy”. Thế chẳng tài sao ? Thế có khác chi đã biến một con kiến thành con khủng long không nào? Ô hay, có sai, có cháy gì đâu mà phải chữa nhỉ ? Đề văn của người ta gồm những bốn câu, đâu phải chỉ có một câu. Có thể có một tiểu tiết trong một câu chưa thật chặt chẽ, nhưng nó không ảnh hưởng gì đến việc hiểu yêu cầu của câu ấy, và càng không ảnh hưởng gì đến những câu còn lại trong toàn bộ đề thi. Thế thì làm sao lại hàm hồ kết luận một chữ to tướng theo lối xổ toẹt là “đề sai” được ! Em cứ nghi nghi hoặc hoặc, không biết bác có phải là Lê Thành Tâm như em biết không. Nếu quả bác Thành Tâm thật thì em tin rằng thái độ chính của bác không phải là phủ nhận thế ấy mà sẽ là ghi nhận thế này : đề văn khối C năm nay hay hơn, đổi mới hơn những năm trước như nhiều ý kiến trên báo chí đã đánh giá, nhưng chưa phải là đã hoàn hảo, vẫn còn một chữ dùng chưa được chặt chẽ lắm ở một câu, nếu chặt chẽ hơn thì tốt hơn nữa.



Còn cả lời lớn tiếng, bé xé ra to, lành bành ra dữ thế này thì quyết không phải là bác Lê Thành Tâm rồi. Thành Tâm ghi nhận những cái mới để cuộc sống ngày một đi lên, té ra, cũng khó thật bác nhỉ ? Từ trước đến nay những người ra đề chỉ muốn làm theo lối cũ cho nó yên thân, một phần cũng vì ngại những lối săm soi phủ định ác ý như vậy. Chuyện thỏn mỏn có thế mà bác lại đòi Bộ Giáo dục phải đích thân trả lời bác thì em e rằng bác phải chờ… hơi bị lâu đấy. Họ còn lo, còn bận những công to việc lớn khác chứ những trò dớ dẩn thế này chả đáng đâu, người đọc dỗi hơi như em với bác đây trao đổi với nhau thế cũng là quá rồi. Chẳng phải lụy đến ai mà ta vẫn thông được lẽ phải, chẳng sướng hay sao ! Cuối cùng, em nói nhỏ này, có ai xui, bác cũng đừng có làm nhân viên trực cứu hỏa nhé, kẻo cứ nhìn thấy đom đóm lập loè lại hét tướng lên là cháy nhà thì thế nào cũng có hôm… gay đấy bác ạ !


Hà Nội, 19- 7- 2008

LTT



Bản tác giả gửi Phongdiep.net

“Đề sai” hay “người hiểu đề chưa đúng”?




Thư của bạn đọc:



Xin thân ái chào bạn Phong Điệp!


Tôi là một độc giả thường xuyên và lặng lẽ của PHONGDIEP.NET và vẫn xem web của bạn là một địa chỉ văn chương tin cậy của văn giới. Hôm vừa rồi, đọc Văn nghệ trẻ, gặp bài viết thiếu thiện chí và nhiều lập luận lệch lạc của tác giả Lê Thành Tâm về đề Văn khối C, đồng thời lại thấy bài viết ấy đăng tải trên trang web của bạn. Tôi thấy cần phải trao đổi kịp thời, bởi đây là một vấn đề quan trọng và nghiêm chỉnh trong lúc đang diễn ra việc chấm thi. Vì thế, tôi chuyển cho bạn bài viết này để bạn đọc PHONGDIEP.NET rộng đường tham khảo. Xin cảm ơn bạn và chúc PHONGDIEP.NET mãi là nhịp cầu văn chương tin cậy.


Thân mến Như Giang.
Phongdiep.net xin giới thiệu bài viết của tác giả Như Giang






Xem thêm:

MÔN THI VĂN KHỐI C, ĐỀ SAI, ĐÁP ÁN CHỮA CHÁY

Nhỏ to cùng bác Lê Thành Tâm về đề văn khối C





“Đề sai” hay “người hiểu đề chưa đúng”?



NHƯ GIANG



Ngay sau buổi thi môn văn của kỳ thi đại học năm 2008, nhiều ý kiến kịp thời của các thí sinh, các nhà giáo, giáo sư thuộc giới chuyên môn đã được đăng tải trên báo chí. Nhìn chung, đó là những ý kiến trung thực, những đánh giá hợp lý. Những mạnh dạn đổi mới, những cái hay trong đề khối C năm nay đã được ghi nhận đúng mức. Bỗng, ngày 20 tháng 7, báo “Văn nghệ trẻ” số 29 giật một cái tít ngay trang nhất, khiến cả thí sinh lẫn các thầy cô dạy văn cùng những ai quan tâm đều không khỏi giật mình: “Đề thi khối c đề sai đáp án chữa cháy” của Lê Thành Tâm. Cứ như là cháy thật, ai mà chẳng giật mình! Có lẽ, giật mình nhất là các thầy cô giáo từng tham gia gợi ý đáp án trên báo chí ở cả ba miền đất nước ngay sau khi thí sinh vừa làm bài xong. Chết thật, các thầy cô ấy đã nhầm, đã lạc đề mất rồi. “Đề sai” sao vẫn cứ gợi ý giải đề như thường! Phải xem lại toàn bộ giáo viên dạy văn của đất nước này. “Đề sai” sao không ai lên tiếng ! Và toàn bộ thí sinh từng tham dự kỳ thi môn văn khối C năm nay cũng phải xem lại tất. “Đề sai” sao vẫn cứ làm bài một cách bình thường!



Nhưng, sự thật không phải thế. Tác giả Lê Thành Tâm đã kéo còi báo động… giả.



1.Trước hết, là việc hiểu đề. Giải quyết một đề văn, trước khi đặt bút viết bài, bất cứ thí sinh nào cũng cần phân biệt được đâu là yếu tố phụ đâu là yếu tố chính. Một đề văn thế này, cấu trúc có ba phần khá rõ : câu dẫn đề (“Cùng bộc lộ nỗi nhớ về Tây Bắc”), phần trích dẫn (hai đoạn thơ trích trong Tây Tiến của Quang Dũng và Tiếng hát con tàu của Chế Lan Viên) và phần lệnh, tức là nêu yêu cầu cụ thể đối với thí sinh (“Cảm nhận của anh/chị về hai đoạn thơ trên”). Trong ba phần ấy, phần dẫn tuy quan trọng nhưng là phần phụ. Còn hai phần sau mới là chính. Nghĩa là hai đoạn thơ ở đây có được trích dẫn chính xác không và câu lệnh có rõ ràng cụ thể không mới là điều quyết định. Bất cứ thí sinh nghiêm túc nào, hẳn đều hiểu được điều đó khi học lý thuyết tập làm văn. Ở đây, mấu chốt của đề là thí sinh phải trình bày cảm nhận của mình về hai đoạn thơ được trích dẫn. Thậm chí, trong trường hợp này, giả dụ đề chỉ có hai phần sau, tức là chỉ cần trích ra hai đoạn thơ, rồi nêu yêu cầu, thì chắc chắn thí sinh vẫn sẽ trình bày cảm nhận về hai khổ thơ một cách bình thường, dù có câu dẫn kia hay không. Phân tích như thế để thấy rằng : không thể cho rằng vì câu dẫn ấy mà thí sinh có thể hiểu sai yêu cầu của đề văn này. Khẳng định dứt khoát chỉ vì câu dẫn mà thí sinh lạc đề như Lê Thành Tâm là vô lối. Như vậy, về cơ bản, đề thi là sáng rõ, không đánh đố, không làm khó quá mức đối với người làm bài. Tôi tin rằng chẳng thí sinh nào băn khoăn về điều này, và làm bài vẫn đúng với định hướng của đáp án mà giám khảo đang tiến hành chấm bài. Nếu nói rằng: đề sai thì quả là không ổn!



2. Trở lại với đề thi, câu 2, môn Văn, khối C. Nói cho công bằng, chữ “Tây Bắc” trong lời dẫn của đề thi “Cùng bộc lộ nỗi nhớ về Tây Bắc” là chưa thật chặt chẽ, chưa bao được hết nỗi nhớ trong “Tây Tiến”. Nhưng không phải là vô căn cứ. Vì phần lớn những miền nhớ trong bài là Tây Bắc. Cũng xin lưu ý : đề viết là “nhớ về Tây Bắc” chứ không phải là “nhớ Tây Bắc”. Nếu là “nhớ Tây Bắc” thì hoàn toàn không ổn, vì Tây Bắc thành đối tượng trực tiếp của nỗi nhớ, mà nỗi nhớ của Quang Dũng thì không hẳn vậy. Còn “nhớ về Tây Bắc” thì Tây Bắc là miền không gian nơi diễn ra những kỉ niệm đáng nhớ, diễn ra quãng đời Tây Tiến ; đề dùng từ như thế cũng là sát với tâm trạng “nhớ về”(“Nhớ về rừng núi nhớ chơi vơi”) trong bài thơ Tây Tiến.



3. Phải nói là ý kiến của PGS. TS. Trần Hữu Tá nhận xét (xin trích lại theo lời dẫn của Lê Thành Tâm): “Đề thi khối C – chất lượng đề cao hơn mọi năm…Độ khó của đề cũng như sự đổi mới đáng trân trọng của việc ra đề nằm ở hai câu sau. Câu 2 mức điểm cao nhất (5). Không như kiểu đề cũ kỹ, nhàm chán của mọi năm…Tôi chờ để được đọc những bài viết xuất sắc”) là ý kiến đúng đắn và nghiêm chỉnh của người có tâm, có nghề, luôn theo sát việc thi cử và thiết tha với việc đổi mới đề thi. Một ý kiến đã sớm chỉ ra những ưu điểm có thật của đề năm nay, sao lại có thể bị chế giễu bằng giọng nóng nảy thế được? Cứ thế, thì còn ai dám lên tiếng khẳng định cái mới nữa ? Theo yêu cầu đổi mới, việc ra đề thi thế này (cả bốn câu), đúng như PGS. TS. Trần Hữu Tá đánh giá là “đáng trân trọng”. Chúng tôi cho rằng đó là những ưu điểm cần được ghi nhận và khẳng định. Rõ ràng, đề như vậy sẽ có khả năng tạo hứng thú cho người viết, bộc lộ được những phát hiện của cá nhân; tránh được cách học tủ, học vẹt như một số đề những năm trước đã mắc lỗi. Đã có rất nhiều cuộc thảo luận về vấn đề này, các thầy cô giáo đã từng được tập huấn, trao đổi và hiểu mình phải dạy văn như thế nào để ngày một tốt hơn như mong mỏi của toàn xã hội. Nếu được tham gia vào ban giám khảo, tôi nghĩ, các thầy cô giáo dạy văn THPT cũng chẳng ai phải giật mình vì một “đáp án chữa cháy” như bài báo đã làm cho người ta phát hoảng!



4. Nỗi lo lắng quá đà như tác giả Lê Thành Tâm về đáp án cũng là một nỗi lo đáng bàn. Đáp án, như đã được công bố, làm về câu này là rất phù hợp với những đặc sắc cơ bản của hai đoạn thơ, mức đỉểm dành cho từng ý cũng phù hợp. Đâu phải vì chữ “Tây Bắc”, với chữ “miền Tây” mà ảnh hưởng đến vấn đề chính mà thí sinh phải làm là: cảm nhận về cảm xúc, về hình tượng và những đặc sắc nghệ thuật của các khổ thơ. Vì thế, ở đây, có gì phải chữa cháy đâu ! Mặt khác, người trong nghề, đều biết một điều sơ đẳng là: khi chấm bài văn phải vận dụng sáng tạo đáp án vì tính đặc thù của bộ môn này, tôn trọng những ý kiến độc đáo, những phát hiện mới mẻ của thí sinh. Làm sao có thể đòi hỏi “đáp án – thang điểm” môn Văn phải thật chính xác kiểu hai cộng với hai là bốn như đối với các môn tự nhiên được! Văn chương mà. Hơn nữa, đảm bảo tính khoa học là cần thiết, song không thể và không bao giờ có thể như tác giả Lê Thành Tâm đòi hỏi một đáp án “không thể sai một li”! Sẽ chả có thí sinh nào mất đứt đi 5 điểm vì những lí do quá viển vông mà Lê Thành Tâm tưởng tượng? Hóa ra, nỗi lo của ông, dù là Thành Tâm thật đi nữa cũng … không cần thiết!



Tôi thành thật xin lỗi tác giả bài báo vì không rõ nghề nghiệp của người viết (nên không bàn sâu về chuyên môn). Chỉ mong sao, những ý kiến chưa chín chắn thì không nên ồn ào quá, quá tất hóa sai! Còn tôi vẫn tin là, cho dù chưa thực hoàn hảo như mong muốn, đề thi văn khối C năm nay không thể nói là sai, thí sinh sẽ chẳng phải khốn khổ như tác giả bài báo trông chờ !



Ao Sen, 21-7-2008

Như Giang



Bản tác giả gửi Phongdiep.net

Thái độ phủ nhận sạch trơn, và đầy ác ý

đang trở thành vấn nạn của ngày hôm nay ?





( Về bài viết “Đề thi Văn khối C đề sai, đáp án chữa cháy- chờ sự giải thích

của Bộ Giáo dục và Đào tạo” của tác giả Lê Thành Tâm, Văn nghệ trẻ số 611 ).







Báo Văn nghệ trẻ số 611 ra ngày 20-7-2008 đăng bài “Đề thi Văn khối C đề sai, đáp án chữa cháy- chờ sự giải thích của Bộ Giáo dục và Đào tạo” của tác giả Lê Thành Tâm. Ông Tâm viết rằng: Đề thi tuyển sinh Đại học môn Văn – khối C sai ở câu 2(5 điểm). Sai ở chỗ: Đoạn trích từ bài Tây Tiến của Quang Dũng không “bộc lộ nỗi nhớ về Tây Bắc” .Vì ba lí do cơ bản:



Thứ nhất: Sông Mã không chỉ là sông của Tây Bắc



Thứ hai: Địa danh Mường Lát không thuộc địa giới Tây Bắc mà thuộc Thanh Hoá.



Thứ ba: Sông Mã nổi danh cùng Thanh Hoá. Mường Lát là một địa phương của Thanh Hoá, bản thân tỉnh Thanh Hoá chưa bao giờ thuộc địa giới Tây Bắc.



Ông Lê Thành Tâm cũng “cung cấp thêm” cho độc giả thông tin “mới mẻ”: nhà thơ Quang Dũng chưa bao giờ coi câu thơ nào trong Tây Tiến hoặc cả bài thơ Tây Tiến của mình là thơ “nhớ về Tây Bắc”.



Ngay phần Tiểu dẫn của bài Tây Tiến sách giáo khoa cũng viết rõ: “ Nhà thơ nhớ đơn vị cũ nên viết bài thơ này (lúc đầu bài có tên là Nhớ Tây Tiến(Văn học 12 tập 1, Nxb Giáo dục, 2005, tr 75).

Sự thực Câu 2 trong Đề thi tuyển sinh Đại học khối C không sai, không hề “cháy”. ông Lê Thành Tâm đã báo động giả.



Để tiện cho độc giả hiểu rõ sự thị phi của ông Tâm, tôi buộc phải nhắc lại đôi điều đã cũ. Mong độc giả xét cho và nếu có dịp, biết đâu đấy ông Tâm cũng sẽ rộng mở tấm lòng để chỉ giáo.



Khoảng cuối mùa xuân năm 1947, Quang Dũng gia nhập đoàn quân Tây Tiến.Trung Đoàn Tây Tiến được thành lập đầu năm 1947, với nhiệm vụ mở đường qua đất Tây Bắc, và phối hợp với bộ đội Lào để đánh tiêu hao sinh lực địch. Địa bàn hoạt động của binh đoàn Tây Tiến khá rộng, bao gồm vùng núi phía Bắc Việt Nam và thượng Lào, từ Châu Mai ,Châu Mộc qua Sầm Nứa, rồi vòng về miền tây Thanh Hoá- những nơi này lúc đó còn rất hoang vu và hiểm trở.



Hai chữ Tây Tiến đâu chỉ là tên gọi một trung đoàn, mà còn chỉ một nhiệm vụ, một chiến dịch tiến quân từ Khu III lên Tây Bắc. Nói đến Tây Tiến thì cũng có nghĩa là nói tới Tây Bắc, tới mặt trận Tây Bắc, tới không gian Tây Bắc. Quang Dũng từng kể chỉ đến khi tham gia chiến dịch Tây Bắc thì ông mới “ thực sự nếm mùi Tây Tiến”. Vì chỉ đến lúc này, Quang Dũng mới thấm thía cảnh “mở rừng, và ngủ rừng”, mới trực tiếp nếm trải những gian khổ bệnh tật, và tận mắt thấy sự hy sinh thầm lặng của đồng đội. Sự thực ấy, vùng đất ấy sao Quang Dũng lại có thể quên?



Thưa ông Tâm, năm ngoái nhân kỉ niệm 60 ngày thành lập Trung đoàn Tây Tiến Anh hùng, đồng chí Lê Khả Phiêu, nguyên Tổng bí thư BCH TƯ Đảng đã kể thế này: vào ngày 27-2-1947, tại vùng Tây Bắc xa xôi, hiểm trở và khắc nghiệt Trung đoàn Tây Tiến ra đời. Trung đoàn đó gắn liền với lịch sử hào hùng của mặt trận Tây Bắc và liên minh chiến đấu Việt -Lào trong những năm kháng chiến chống thực dân Pháp.



Ông Tâm chẳng đọc hay ông Tâm quên Quang Dũng viết bài thơ “Tây Tiến” từ nỗi nhớ Tây Tiến . Thưa ông, mặc dù Quang Dũng không có lí luận gì về thơ, song ở bài thơ này cái hào khí lãng mạn của một thời vẫn gắn bó chặt chẽ với lịch sử kháng chiến anh dũng của dân tộc ta”.



Ông không hiểu lịch sử nên đã tách đoàn binh Tây Tiến ra khỏi mặt trận Tây Bắc, địa bàn Tây Bắc chiến lược. Ông đã vội vã khi kết luận nhà thơ Quang Dũng không nhớ Tây Bắc -bao gồm thiên nhiên Tây Bắc, mặt trận Tây Bắc, con người Tây Bắc…



Ông Tâm phủ nhận nỗi nhớ Tây Bắc bằng cách kéo tuột con sông Mã về đất Thanh. Mà có hề gì? Sông Mã đâu chỉ thuộc về xứ Thanh. Rồi ông Tâm lại bảo: Mường Lát ở xứ Thanh.Thế cũng cũng chẳng sao: chỉ có Mường Lát của xứ Thanh thôi chứ ở bài thơ này còn rất nhiều địa danh khác thuộc Tây Bắc. Tức mình, ông Tâm bảo: Sông Mã nổi danh cùng Thanh Hoá.

Ông Tâm ơi, khi ông hô hoán “cháy đề” và khua chiêng gõ trống thông báo với mọi người là: không có nỗi nhớ Tây Bắc ở bài thơ này. Thì có lẽ nhân dân Sơn La lại tự nhủ với nhau một cách thân tình và đầy tin tưởng rằng: chắc ông Tâm trừ mình ra. Vì ở bài thơ “Tây Tiến” địa danh Sông Mã được nhắc đến hai lần.



- “ Sông Mã xa rồi Tây Tiến ơi

- và Sông Mã gầm lên khúc độc hành”

Danh từ Sông Mã được nhắc đến ở đây nên hiểu theo hai cách.



Cách thứ nhất: từ Sông Mã chỉ tên một dòng sông. Dòng sông này bắt nguồn từ phía Nam tỉnh Điện Biên chảy qua huyện Sông Mã- Sơn La, tỉnh Sầm Na -Thượng Lào, rồi tới tỉnh Thanh Hoá hội với sông Chu đổ ra vịnh Bắc Bộ...



Cách thứ hai: có thể hiểu danh từ Sông Mã chỉ tên một huyện ở Sơn La. Huyện này cũng từng in dấu chân đoàn binh Tây Tiến kiêu hùng.



Dẫu hiểu theo cách nào chăng nữa, ta vẫn thấy ở khổ đầu của bài thơ, không gian Tây Bắc, núi rừng Tây Bắc hiện ra qua những địa danh cụ thể . Các địa danh này từ lâu đã ngấm sâu vào tiềm thức, rồi chuyển hoá thành nỗi nhớ ở chủ thể. Từ nỗi nhớ ấy và trong nỗi nhớ ấy, chúng vượt qua nét nghĩa địa lí nhỏ hẹp của mình để hóa thân thành một tín hiệu không gian, hay một ý niệm về Tây Bắc. Đến nỗi hễ nhắc tới chúng người ta nhớ ngay tới một vùng đất, một thời trận mạc. Ông Tâm đừng bắt Quang Dũng phải kể đủ 32 huyện, thì Tây Bắc mới thành hình.



Tôi nghĩ nhà thơ Quang Dũng mong ông nhận ra “lịch sử kháng chiến anh dũng của dân tộc ta” ở bài thơ Tây Tiến này. Đặng hiểu được một điều giản dị rằng, khi nói về chiến dịch Tây Tiến, Quang Dũng không quên hình ảnh Trung đoàn 54. Và nói về trung đoàn 54, nhà thơ không hề bỏ qua địa bàn Tây Bắc. Nỗi nhớ này gọi dậy nỗi nhớ kia. Nỗi nhớ đoàn binh gọi dậy nỗi nhớ địa bàn hoạt động. Kỉ niệm này xuất hiện cạnh kỉ niệm khác, địa danh này tiếp nối địa danh kia. Toàn bài thơ có 8 địa danh thuộc vùng Tây Bắc. Tám địa danh này tạo thành một không gian Tây Tiến, biểu đạt một tâm thức Tây Tiến.



Ông Lê Thành Tâm thấy bốn câu đầu của bài Tây Tiến “không có” từ Tây Bắc nào, nên đã vội hô hoán lên rằng: đoạn trích 4 câu trong Đề thi tuyển sinh không “bộ lộ nỗi nhớ Tây Bắc”.Ông Tâm không hiểu hai chữ Tây Tiến với tất cả ý nghĩa phong phú của nó, cũng không hiểu thơ. Nên chẳng có gì lạ khi ông phán về không gian địa lí một cách đầy ác ý, và nhận xét về không gian thơ một cách rất ấu trĩ. Tôi cho rằng thái độ phủ nhận sạch trơn chất lượng đề thi năm nay của ông Tâm không chỉ cản trở việc sáng tạo ra cái mới mà còn có thể bóp chết mọi khát khao sáng tạo của người ra đề.



Tôi đồng tình với ông: Địa danh Mường Lát không thuộc địa giới Tây Bắc mà thuộc Thanh Hoá. Song không chấp nhận việc bẻ cong sự thật, và cách diễn đạt lươn lẹo của ông. Vì lẽ, sau khi trích dẫn đủ loại sách- từ sách “bấy lâu nay”dùng đến sách thí điểm, ông đã kết luận thiếu lành mạnh rằng:

Quang Dũng chỉ bộc lộ nỗi nhớ con sông…”. Bảy chữ đó của ông đã tạo ra một ý thơ hoàn toàn khác, so với hoàn cảnh cảm hứng và nội dung trữ tình của bài thơ Tây Tiến.



Quang Dũng không nhớ con sông chung chung kiểu đấy! Mà nếu có nhớ sông, nhớ nước đi nữa, thì con sông ấy nhất định phải gắn với Tây Tiến, với kháng chiến chống Pháp và nó phải bắt nguồn từ Tây Bắc, chứ không phải “khúc sông tạo nên đồng bằng Thanh Hoá nổi danh màu mỡ” đâu ông ạ. Ông đem con sông địa lí đánh tráo con sông kháng chiến, con sông sử thi, con sông của nỗi nhớ, một con sông gắn liền với chiến dịch Tây Bắc, với Trung đoàn 52 Anh hùng.



Nói riêng với ông Tâm, hai chữ Sông Mã ở văn cảnh cụ thể này còn có thể hiểu và nên hiểu nó chỉ tên một huyện ở Sơn La. Thống nhất được thế, chúng ta sẽ có cơ sở vững chắc để bàn tới “nỗi nhớ Tây Bắc” ở khổ thơ đầu tiên.



Ông bảo: 4 câu thơ của nhà thơ Quang Dũng được Bộ Giáo dục và Đào tạo lấy làm đề thi chỉ bộc lộ nỗi nhớ về các địa phương mà đoàn binh Tây Tiến đi qua chứ không nhớ riêng gì Tây Bắc. Vậy thưa ông có địa danh nào ở Tây Bắc không? Nếu có, mong ông trả lại cho những địa danh ấy ý nghĩa ước lệ và tính chất biểu tượng về một vùng miền. Nhược bằng,ông chỉ quan tâm tới hình ảnh “ Mường Lát” thì cũng xin ông bổ túc thêm điều này nữa: điểm nhấn của khổ 1 nằm ở nỗi nhớ về núi rừng. Núi rừng ấy bao gồm cả miền Tây của xứ Thanh. Mà hai chữ “Tây Bắc” ở đề thi, trên thực tế và theo nghĩa rộng, chẳng phải có nét nghĩa đó sao, thưa ông?



Tóm lại, nỗi nhớ trong bài thơ này trước tiên hướng về Tây Tiến.Song song với nó và cặp đôi với nó có không gian Tây Bắc của Tổ quốc mình.



Thưa ông Tâm! Quang Dũng không cần dùng chữ Tây Bắc nào mà cảnh Tây Bắc, hồn Tây Bắc cứ rõ mồn một. Chế Lan Viên chỉ dùng mỗi từ Tây Bắc, và chẳng hề miêu tả địa danh cụ thể nào, nhng có ai bảo bài thơ của ông không Tây Bắc tẹo nào đâu. Vậy nên, muốn hiểu ý nghĩa và sự xuất hiện của địa danh Mường Lát, phải xét nó từ nguyên tắc cấu trúc của khổ thơ. Nhìn từ nguyên tắc cấu trúc, ông sẽ thấy địa danh Mường Lát chỉ đảm trách một chức năng là làm nổi rõ không gian Tây Tiến, không gian Tây Bắc của bài thơ mà thôi.



Thưa ông Tâm, nếu ông nhăm nhăm mũi dùi vào địa danh Tây Bắc khi cắt nghĩa Tiếng hát con tàu, chắc chắn ông sẽ làm mất đi ý nghĩa biểu tượng đẹp đẽ, phong phú của nhiều hình ảnh. Và nếu ông kiên trì đối xử theo kiểu đó với các địa danh ở bài Tây Tiến, mặc nhiên ông sẽ không thấy cái không gian Tây Bắc nào ở đây cả. Giả sử ông cứ cố tình làm vậy để hô hoán cháy đề, và Bộ Giáo dục đã phải chữa cháy đáp án, thì hà tất phải nhiều lời với ông thêm nữa.?



Trần Quốc Hùng





bản tác giả gửi Phongdiep.net

MÔN VĂN, KỲ THI ĐẠI HỌC 2008



ĐỀ LẠC THƠ, ĐÁP ÁN LẠC ĐỀ



Lê Thành Tâm



Đề thi tuyển sinh đại học năm 2008, môn thi VĂN - KHỐI C, có câu II (5 điểm) với nội dung nguyên văn như sau:




“Cùng bộc lộ nỗi nhớ về Tây Bắc, trong bài Tây Tiến, Quang Dũng viết:

Sông Mã xa rồi Tây Tiến ơi!

Nhớ về rừng núi nhớ chơi vơi

Sài Khao sương lấp đoàn quân mỏi

Mường Lát hoa về trong đêm hơi

(Văn học 12, Tập một, NXB Giáo dục, 2005, tr.76)




Trong bài Tiếng hát con tàu, Chế Lan Viên viết:

Nhớ bản sương giăng, nhớ đèo mây phủ

Nơi nao qua, lòng lại chẳng yêu thương?

Khi ta ở, chỉ là nơi đất ở

Khi ta đi, đất đã hoá tâm hồn!

(Văn học 12, Tập một, NXB Giáo dục, 2005, tr.121)



Cảm nhận của anh / chị về hai đoạn thơ trên”.


Trong số trước, Văn Nghệ Trẻ đã đăng bài " Môn thi Văn, khối C - Đề sai, đáp án chữa cháy" của chúng tôi. Trong bài viết đó chúng tôi đã phân tích để chỉ ra cái sai của Đề thi trong việc khẳng định 4 câu thơ nêu trên của nhà thơ Quang Dũng là thơ "bộc lộ nỗi nhớ về Tây Bắc", đồng thời đề cập đến sự sai sót thật khó có thể chấp nhận của việc ra đề thi và làm đáp án: "đề thì hỏi “Tây Bắc”, đáp án lại chấm điểm cho “miền Tây”! Ngoài những vấn đề đã nêu, trong Đề thi và Đáp án môn Văn khối C năm nay còn những sai sót khác trầm trọng hơn, những sai sót mà sự nghiêm túc cần có của một kỳ thi quốc gia không cho phép được bỏ qua:




1. ĐỀ LẠC THƠ




Không chỉ đoạn thơ của Quang Dũng mà đoạn thơ của Chế Lan Viên cũng nằm trong tình trạng bị Bộ Giáo dục và Đào tạo hiểu sai để rồi khẳng định một cách sai lầm trong đề thi rằng đây là thơ "bộc lộ nỗi nhớ về Tây Bắc" và yêu cầu thí sinh "cảm nhận". Có ba căn cứ để bác bỏ chuyện đoạn thơ của Chế Lan Viên là thơ "bộc lộ nỗi nhớ về Tây Bắc":





- Thứ nhất:

"Nhớ bản sương giăng, nhớ đèo mây phủ

Nơi nao qua, lòng lại chẳng yêu thương?

Khi ta ở, chỉ là nơi đất ở

Khi ta đi, đất đã hoá tâm hồn!"



Bốn câu thơ với ba mươi hai chữ, hoàn toàn là tiếng Việt phổ thông và …không một chút gì riêng cho Tây Bắc.


- Thứ hai:

Trong bài thơ Tiếng hát con tàu nhà thơ Chế Lan Viên có nhớ riêng về Tây Bắc không? Cũng có thể nói nôm na rằng có. Nhà thơ có nhớ về Tây Bắc, nhưng là nhớ với những câu thơ khác:

" Trên Tây Bắc! Ôi mười năm Tây Bắc

Xứ thiêng liêng, rừng núi đã anh hùng

Nơi máu rỏ tâm hồn ta thấm đất

Nay dạt dào đã chín trái đầu xuân".



Ngay sau chặng nhớ riêng cho Tây Bắc này con tàu thơ Chế Lan Viên băng luôn về miền nhớ mênh mông đất mẹ Việt Nam, ruột rà máu thịt Việt Nam trong những năm kháng chiến. Nỗi nhớ chung cuồn cuộn, bắt đầu từ câu thơ:



"Ơi kháng chiến! Mười năm qua như ngọn lửa

Nghìn năm sau, còn đủ sức soi đường…"



và lắng kết lại bằng chính 4 câu thơ:

"…Nhớ bản sương giăng, nhớ đèo mây phủ

Nơi nao qua, lòng lại chẳng yêu thương?

Khi ta ở, chỉ là nơi đất ở

Khi ta đi, đất đã hoá tâm hồn!".



Sau 4 câu thơ này con tàu thơ của Chế Lan Viên lại đột ngột bẻ ghi: "Anh bỗng nhớ em như đông về nhớ rét"… để một lần nữa trở về ga nhớ riêng cho Tây bắc, với những câu: "Đất Tây Bắc tháng ngày không có lịch"…"Tây Bắc ơi, người mẹ của hồn thơ…".




- Thứ ba:



Nhà thơ Chế Lan Viên, con người trí tuệ và trong trường hợp này còn là kỹ tính, đã cảnh giác cao độ với nạn bình tán thơ dung tục luôn rình rập hòng trói gọn Tiếng hát con tàu của ông vào hai chữ Tây Bắc. Vậy nên bài thơ Tiếng hát con tàu được ông mở đầu bằng 4 câu đề từ, mà câu đầu tiên là: " Tây Bắc ư? Có riêng gì Tây Bắc…"!




Bốn câu thơ của Chế Lan Viên mà Bộ chọn ra làm đề thi này là bốn câu thơ không mảy may một nét riêng Tây Bắc, là bốn câu thơ thuộc một trường đoạn thơ hai mươi bốn câu dâng tặng mọi miền đất nước, cũng là bốn câu thơ trong một bài thơ mà chính tác giả thơ đã nghiêm khắc yêu cầu, lịch sự đề nghị đừng đặt vấn đề vùng miền cụ thể làm gì. Vậy mà đề thi của Bộ vẫn kiên gan khẳng định là thơ "nhớ về Tây Bắc" để định hướng cho thí sinh cảm nhận mà làm bài. Buồn thay cho đề thi quốc gia. Oan ức thay cho thơ và cho học trò thi văn khối C cả nước chúng mình.




2. ĐÁP ÁN LẠC ĐỀ




Một đề thi đại học môn Văn với 10 điểm tối đa mà ít nhất một nửa đề thi (câu II: 5 điểm) lại có những sai lạc, cản trở đến việc cảm nhận thơ ca như vậy thì thật không thể nói rằng vấn đề là nhỏ, rằng có thể 3 xoa 2 đập cho qua. Nghiêm trọng hơn nữa còn là chuyện Đáp án - thang điểm. Nếu đề sai mà Đáp án - thang điểm cũng sai khít khao theo cái sai của đề thì còn đỡ hại đến kết quả thi của thí sinh; nhưng môn thi Văn khối C năm nay lại "Đề nói gà, Đáp án nói ngan":




- Đáp án - thang điểm: áp đặt chủ quan, thủ tiêu sáng tạo




Câu II (5 Điểm) của đề thi yêu cầu viết ra: "Cảm nhận của anh / chị về hai đoạn thơ trên”. Cảm nhận khác với phân tích, bình giảng. "Cảm nhận" đòi hỏi trước hết là "cái riêng sáng tạo" (theo nghĩa tích cực) của thí sinh. Đề đã yêu cầu "cảm nhận của anh / chị" thì Đáp án - thang điểm cần phải được xây dựng sao cho những "cái riêng sáng tạo" hợp thơ, hợp lý của mọi "anh / chị" đều được công nhận và được điểm. Để đáp ứng được yêu cầu này, Đáp án - thang điểm phải đạt được một độ "mở" nhất định. Nhưng không, Đáp án - thang điểm của Bộ kỳ này vẫn thuỷ chung với kiểu đáp án của những đề phân tích, bình giảng thông thường. Đề yêu cầu sáng tạo đi, riêng tư đi, nhưng đáp án lại trao trọn vẹn điểm cho những nội dung trả lời quen thuộc vốn rất sẵn trong những "văn mẫu" in - bán và trong những "văn mẫu" đọc - chép bấy nay. Chẳng hạn, thí sinh sẽ được 1,0 điểm (một điểm) nếu "cảm nhận" đúng như sách "văn mẫu" và như thầy cô đọc cho mà chép trên lớp hoặc trong các lò luyện thi, rằng : "- Đoạn thơ bộc lộ nỗi nhớ da diết, vời vợi về miền Tây và người lính Tây Tiến. Thiên nhiên miền Tây xa xôi mà thân thiết, hoang vu mà thơ mộng; con người Tây Tiến gian khổ mà hào hoa" (một nội dung của Đáp án - thang điểm dành cho kết quả cảm nhận đoạn thơ trong bài Tây Tiến của Quang Dũng). Còn nếu thí sinh tự mình cảm nhận, mà thấy, chẳng hạn như: "Đoạn thơ bộc lộ nỗi nhớ không phải da diết, không phải vời vợi mà "chơi vơi"- một nỗi nhớ rất Quang Dung về miền Tây và người lính Tây Tiến", thấy "thiên nhiên miền Tây mịt mờ và hoang lạnh", thấy "con người Tây Tiến lầm lụi và bi thương" chẳng hạn, thì sao? Thì không thể bảo rằng sai so với nội dung 4 câu thơ được trích làm đề thi và thực tế Tây Tiến (có khi lại còn đúng hơn cả đáp án), nhưng sẽ chẳng được điểm nào, vì tất cả 10 điểm đã bị chia hết cho các nội dung được đáp án của Bộ ấn định như trên mất rồi!




- Đáp án - thang điểm: lạc đề mà có điểm


Một nội dung khác trong phần đáp án cho Câu II (5điểm):

" - Điểm tương đồng: hai đoạn thơ đều bộc lộ nỗi nhớ tha thiết, bồi hồi, sâu lắng về thiên nhiên và con người Tây Bắc" - 0,5 điểm. (Chúng tôi in đậm để lưu ý).

Trong 4 câu thơ của Chế Lan Viên hoàn toàn không có dù chỉ một con người Tây Bắc: ba câu cuối là chiêm nghiệm triết lý, câu đầu: "bản sương giăng", "đèo mây phủ" thì đều là cảnh.



Trong 4 câu thơ của Quang Dũng có thấy chìm chìm những bóng người trong "đoàn quân mỏi" Tây Tiến. Nhưng gọi các chiến sĩ người miền xuôi, phần đông là người Hà Nội hành quân "qua miền Tây Bắc" đánh giặc là con người Tây Bắc thì gượng ép quá.



Dù có gượng ép coi các chiến sĩ Tây Tiến là con người Tây Bắc thì cũng không thể cứu vớt được gì, 4 câu thơ của Chế Lan Viên là thơ "không một bóng người", chẳng lấy gì để "tương đồng" trong việc "nhớ tha thiết, bồi hồi, sâu lắng về … con người Tây Bắc". Muốn có "Điểm tương đồng" như trong đáp án thì cần phải lấy những đoạn thơ khác hoặc lấy trọn vẹn cả hai bài Tây Tiến và Tiếng hát con tàu để làm đề thi cho thí sinh cảm nhận.




- Đáp án - thang điểm: những câu văn xộc xệch


Dù không tốn nhiều chữ, nhưng Đáp án - thang điểm kỳ này của Bộ vẫn có những câu văn xộc xệch không xứng với một tài liệu của kỳ thi quốc gia, nhất lại là môn Văn. Xin nêu một vài dẫn chứng:



Dẫn chứng 1: "- Không thuộc kiểu người xuất chúng, bà Hiền là một người Hà Nội bình thường nhưng rất đậm cốt cách Hà Nội.". (Về nhân vật bà Hiền, Câu IIIb). Chữ "nhưng" này chứng tỏ Bộ đánh giá thấp "hạt bụi vàng của Hà Nội" quá: đã "không thuộc kiểu người xuất chúng", chỉ là "một người Hà Nội bình thường" thôi, vậy mà bà Hiền lại may mắn có được "cốt cách Hà Nội" "rất đậm"! Chữ nhưng này có tác dụng gây cười tương tự như chữ nhưng trong câu: "Anh ấy là tiến sĩ (ngữ văn) nhưng giỏi"!



Dẫn chứng 2: "- Phẩm chất bền vững thuộc về đạo lý làm người muôn đời chính là căn cốt giúp bà Hiền có thể sống tốt, sống đẹp…". Hoá ra ngoài "đạo lý làm người", thì trên đời lại còn có cả "đạo lý làm người muôn đời"? Phải chăng Bộ muốn nói: Phẩm chất muôn đời bền vững thuộc về đạo lý làm người chính là căn cốt giúp bà Hiền có thể sống tốt, sống đẹp…"?



3. ĐỪNG QUAY LƯNG LẠI VỚI HỌC SINH THÂN YÊU




- Để yêu cầu thí sinh viết ra cảm nhận của mình về hai đoạn thơ của Quang Dũng và Chế Lan Viên, không nhất thiết phải "khuyên" gọn thơ ấy vào trong vòng nghĩa vụ "bộc lộ nỗi nhớ về Tây Bắc" một cách sai lầm.



- Đề hỏi "Tây Bắc", đáp án lại "khuyên" điểm cho "miền Tây".

- Đề yêu cầu "cảm nhận của anh / chị", đáp án lại "khuyên" điểm gọn gàng cho cách hiểu sẵn có của "văn mẫu".

- Có những nội dung không hề có trong câu hỏi của đề thi mà đáp án cũng "khuyên" điểm...


"Văn chương nào phải là đơn thuốc...".




Phải viết những dòng này để nêu những điều thực sự bất ổn mắt thấy trong Đề thi và Đáp án - thang điểm là một việc làm bất đắc dĩ với chúng tôi.



Mong rằng Bộ Giáo dục và Đào tạo sẽ có cách ứng xử đúng đắn, thể hiện tinh thần trách nhiệm, sao cho những thí sinh khối C (khối khoa học xã hội và nhân văn) kỳ thi đại học năm nay được đối xử nhân văn như các bạn bên khối khoa học tư nhiên đã được đối xử, không phải chịu thiệt thòi vì sai lầm của Đề thi và Đáp án của Bộ. (Đề thi đại học môn Hoá đã có sai, và Bộ đã có sửa).

* *

*

Bản tác giả gửi Phongdiep.net

Bài đã đăng trên báo Văn nghệ trẻ số 30 - 2008

Về một lối cảm thụ văn chương đáng phê phán

( Trao đổi với ông Lê Thành Tâm )



Trên hai số báo của Văn Nghệ Trẻ ( số 29 và 30 ), ông L.T.Tâm đã hăng hái chỉ ra cái sai của đề thi Đại học Môn văn khối C, mà cơ sở của toàn bộ luận cứ của ông là: Mường Lát thuộc về Thanh Hoá, chứ không thuộc về Tây Bắc! Rồi từ đó, ông mạnh dạn tiến tới: “ Bốn câu thơ với ba mươi hai chữ, hoàn toàn là tiếng Việt phổ thông và không một chút gì riêng cho Tây Bắc”- “ Bốn câu thơ của Chế Lan viên…là bốn câu thơ không mảy may một nét riêng Tây Bắc…” Rồi ông rất chủ quan khẳng định: “ Nhà thơ Quang Dũng, như chúng tôi được biết, cũng chưa bao giờ coi câu thơ nào của Tây Tiến hoặc cả bài thơ Tây Tiến của mình là thơ “ bộc lộ nỗi nhớ về Tây Bắc”



Có lẽ nên nhắc lại cho ông Tâm đôi chút: Cuối mùa xuân năm 1947, Quang Dũng gia nhập đoàn quân Tây Tiến, một đơn vị mới thành lập có nhiệm vụ phối hợp với bộ đội Lào kháng chiến, địa bàn hoạt động bao gồm vùng rừng núi Tây Bắc Việt Nam và thượng Lào ( từ Châu Mai Sơn, Châu Mộc sang tận Sầm Nứa rồi vòng về qua miền tây Thanh Hoá ). Nhà thơ Trần Lê Văn có kể lại: sau khi rời xa đơn vị cũ chưa bao lâu, cựu đại đội trưởng Quang Dũng đã viết bài thơ Tây Tiến ở Phù Lưu Chanh ( thuộc tỉnh Hà Đông cũ)(1). Như vậy đã rõ: nhà thơ Quang Dũng khi nhớ về đơn vị cũ Tây Tiến, ông không thể không nhớ đến người và cảnh Tây Bắc đã là nguồn thi hứng dồi dào và thi liệu đặc sắc cho thơ ông. Những câu thơ như Mai Châu mùa em thơm nếp xôi…Người đi Châu Mộc chiều sương ấy…Dốc lên khúc khuỷu dốc thăm thẳm…cùng rất nhiều câu thơ miêu tả hiện thực Tây Bắc chứ không phải ở đâu khác( thông qua ký ức của một thi sĩ giàu cảm xúc và trí tưởng tượng) đã có thể giúp cho một người đọc có cảm nhận bình thường cũng thấy rõ: nhà thơ đúng là đang nhớ về nhiều vùng đất -trong đó chủ yếu là Tây Bắc, và Tây Bắc để lại cho ông nhiều ấn tượng sâu đậm nhất! Mường Lát thuộc địa phận Thanh Hoá, và là một trong những địa điểm mà bàn chân người lính Tây Tiến đã đi qua, và nó cũng thuộc về miền Tây Tổ quốc vùng hạ nguồn của con sông Mã ( tên địa phương vùng thượng nguồn là Nậm Ma) bắt nguồn từ Tây Bắc( và chảy qua cả một huyện biên giới của tỉnh Sơn La là huyện Sông Mã!)



Trong nỗi nhớ “chơi vơi” về Tây Bắc xa xôi, nếu nhà thơ có thả hồn xuống vùng hạ nguồn sông Mã thì đó là lẽ tự nhiên, hợp quy luật của thơ ca, ai dám hạ bút phê rằng: nhà thơ phi logíc ?! Người viết bài báo nhỏ này đã có dịp đặt chân tới những “bản sương giăng” heo hút, những nơi mà “sông Mã gầm lên khúc độc hành”, đã từng được nghe một chiến sĩ Tây Tiến năm xưa hiện sống ở xã Sốp Cộp (2) - huyện Sông Mã kể lại những kỷ niệm của một thời chinh chiến trên rẻo đất miền Tây gian khổ, bên một bếp sàn Thái lửa thâu đêm…Có lần, ở một vùng cao Sơn La mang tên Hói Sưa( Dấu chân hổ), nghe đồng bào kể lại: nơi đây vài chục năm trước còn đầy dấu chân voi, chân cọp, trong tâm trí tôi chợt bật lên câu thơ Tây Tiến: “ Đêm đêm mường Hịch cọp trêu người”… Những điều ông Tâm viết khiến người xem nghi ngờ rằng: ông chẳng có chút hiểu biết gì về Tây Bắc- cả về địa lý lẫn lịch sử, vì thế ông mới dám liều quả quyết: những gì Quang Dũng và Chế Lan Viên nhớ nhung và miêu tả là chẳng có gì liên quan đến Tây Bắc! Khi ông viết: “Bốn câu thơ với ba mươi hai chữ, hoàn toàn là tiếng Việt phổ thông và không một chút gì riêng cho Tây Bắc”, phải chăng ông cho rằng, Quang Dũng và Chế Lan Viên phải đưa vào thơ mấy câu tục ngữ, dân ca tiếng Thái, tiếng Mông…thì mới ra được phong vị Tây Bắc ?



Thực là quá ngây ngô! Và sự ngây ngô cũng chẳng kém khi ông cho rằng: “ Trong bốn câu thơ của Chế Lan Viên hoàn toàn không có dù chỉ một con người Tây Bắc: ba câu cuối là chiêm nghiệm triết lý, câu đầu: bản sương giăng, đèo mây phủ thì đều là cảnh.” Một học sinh phổ thông trung học không cần khá văn lắm cũng có thể hiểu: khi nhà thơ bộc lộ nỗi nhớ người thì đâu cần phải vẽ người ra cho độc giả nhìn thấy! Còn nhà thơ khi viết Nhớ bản sương giăng, nhớ đèo mây phủ ( ông Tâm cố tình cắt xén hai chữ nhớ trong bốn câu của Chế Lan Viên và vờ quên hai chữ nhớ trong bốn câu của Quang Dũng để phục vụ cho ý đồ của bản thân ) thì đâu phải để tả cảnh đơn thuần! Và khi các nhà thơ bộc lộ nỗi nhớ về con người Tây Bắc thì chính ông Tâm đã gượng ép thô thiển khẳng định: “ gọi các chiến sĩ người miền xuôi, phần đông là người Hà Nội hành quân qua miền Tây Bắc đánh giặc là con người Tây Bắc thì gượng ép quá.” Còn nữa, khi ông bảo Tây Bắc và Miền Tây chênh nhau đến 45% độ, thì ông “cãi ” thế nào với nhà văn Tô Hoài, khi nhà văn viết về Tây Bắc một trăm phần trăm, nhưng lấy cái tên tiểu thuyết là Miền Tây?



Với bốn câu đề từ bài Tiếng hát con tàu của Chế Lan Viên, ông Tâm cũng cố tình cắt xén mấy câu sau và diễn giải nó phục vụ cho ý đồ riêng: Tây Bắc ư?Có riêng gì Tây Bắc| Khi lòng ta đã hoá những con tàu?/Khi Tổ quốc bốn bề lên tiếng hát/ Tâm hồn ta là Tây Bắc chứ còn đâu? Chính ông đã “ bình tán thơ dung tục” khi cho rằng: “ Nhà thơ Chế Lan Viên, con người trí tuệ và trong trường hợp này còn là kỹ tính, đã cảnh giác cao độ với nạn bình tán thơ dung tục luôn rình rập hòng trói gọn Tiếng hát con tàu của ông vào hai chữ Tây Bắc.” Đúng là nhà thơ muốn mở rộng biên độ cảm xúc của mình và hướng người đọc tới nhiều vùng miền của Tổ Quốc, nhưng cái cội nguồn thi hứng của ông chính là Tây Bắc: Tâm hồn ta là Tây Bắc chứ còn đâu? Bản thân ông Tâm cũng phải buộc dẫn ra khá nhiều câu viết về người và cảnh ( cùng nỗi nhớ ) Tây Bắc trong Tiếng hát con tàu, để rồi tự đánh lừa mình (và đánh lừa người khác) bằng cách tuỳ tiện bóc riêng bốn câu thơ ra khỏi văn cảnh toàn bài: “ Bốn câu thơ của CLV mà Bộ chọn ra làm đề thi kỳ này là bốn câu thơ không một nét riêng Tây Bắc”.(3) Theo chúng tôi, chính bốn câu thơ này, dù không có một chữ nào là “Tây Bắc” nhưng lại in đậm dấu vết Tây Bắc và nỗi nhớ về Tây Bắc hơn cả so với toàn bài thơ vốn lấy nguồn cảm hứng từ Tây Bắc (Con tàu này lên Tây Bắc, anh đi chăng )! Không ít người đã “được” say đắm bởi những câu thơ mộng mị kỳ ảo về Tây Bắc của thi sĩ họ Chế mà tình nguyện vác ba lô lên miền Tây công tác (trong đó có người viết bài này! )



Mới đọc xong hai bài viết của ông Tâm, người đọc hoang mang, không hiểu vì sao ông Tâm “dị ứng” với Tây Bắc đến thế; và cứ theo ông nghĩ thì những ai sau khi đọc Tây Tiến, Tiếng hát con tàu, nếu có một nỗi nhớ về Tây Bắc thì thực là nông cạn, thô thiển, đáng bị chê cười! Không hiểu ông Tâm có phải là thầy giáo (hoặc giáo sư) dạy văn không? Nếu không phải thì thực là một may mắn lớn đối với học sinh của một trường phổ thông, hay cao đẳng, đại học nào đó, bởi lối thẩm thơ khiên cưỡng, cơ giới, thậm chí dung tục hoá kia nếu không may được tung hô, nhân bản, thì sớm muộn cũng sẽ giết chết văn chương và tạo ra một hệ thống thẩm mỹ méo mó trong tâm hồn bọn trẻ! Bình tĩnh lại , thì thấy đằng sau các động tác cắt xén, uốn lượn câu chữ của ông, chúng ta nhận ra sự cay cú của ông đối với một tiến sĩ ngữ văn ra đề nào đó! ( Trong cả hai bài viết trên, có hai lần ông Tâm “móc máy” chuyện Tiến Sĩ Ngữ Văn!) Nhưng nếu là chuyện “ân oán giang hồ” riêng giữa hai học giả với nhau, thì không nên đổ sự bất công lên hai nhà thơ và người ra đề, dưới chiêu bài “ ngậm ngùi” thay cho các thí sinh ! Có thể khẳng định, phán xét của ông Tâm: “Đề lạc thơ” là một sự quy chụp đầy ác ý, lại bằng một thứ văn chương suy diễn kiểu học trò lười suy nghĩ chỉ quen với các bài văn mẫu!

Chúng tôi không có đủ thông tin về Đáp án, chỉ dám mạo muội nhận xét về Đề thi ( câu II ) như sau: Đây là một sự sáng tạo lý thú, khi nỗi nhớ về Tây Bắc của hai thi sĩ tài hoa ở hai thời điểm khác nhau được định vị, được liên kết với nhau qua hai khổ thơ có thể nói là hay nhất của mỗi bài để thí sinh được phát huy tính chủ động cảm nhận một cách thuận lợi tối đa. Còn Đáp án có lạc đề không, có chữa cháy hay không, đó lại là chủ đề khác mà bài báo nhỏ này không muốn lạm bàn.





Nguyễn Yên Thế

( Nguyên giáo viên ngữ văn trung học phổ thông từng dạy học ở Tây Bắc)



(1 ) Dẫn theo: Giảng văn văn học VN- nxb Giáo dục, 1997, trang 490.

(2 ) xã Sốp Cộp nay đã được tách riêng ra thành huyện Sốp Cộp- tỉnh Sơn La

(3) Những chữ in đậm là ở trong nguyên văn các bài báo của ông Tâm







Đề thi tuyển sinh đại học, cao đẳng năm 2008 môn thi VĂN- Khối C- câu II:



“Cùng bộc lộ nỗi nhớ về Tây Bắc, trong bài Tây Tiến, Quang Dũng viết:

Sông Mã xa rồi, Tây Tiến ơi!

Nhớ về rừng núi nhớ chơI vơi

Sài Khao sương lấp đoàn quân mỏi

Mường Lát hoa về trong đêm hơi

(Văn học 12, tập một, NXBGD,2005, tr.76 )



Trong bài Tiếng hát con tàu, Chế Lan Viên viết:

Nhớ bản sương giăng, nhớ đèo mây phủ

Nơi nao qua, lòng lại chẳng yêu thương?

Khi ta ở, chỉ là nơi đất ở

Khi ta đi, đất đã hoá tâm hồn!

( Văn học 12. Tập một NXBGD, 2005, tr. 121 )



Cảm nhận của anh / chị về hai đoạn thơ trên.



Bản tác giả gửi Phongdiep.net

Những sai lầm của Lê Thành Tâm



Lê Như Hùng





Sau đợt thi tuyển sinh đại học thứ hai, nhiều báo chí đã kịp thời ghi nhận và biểu dương đề thi văn khối C năm nay hay hơn, đổi mới hơn các năm trước. Nhưng báo Văn nghệ trẻ trên hai số liên tiếp 611/ 20-7-2008 và 612/ 26-7-2008 đã đăng liền hai bài của Lê Thành Tâm là “Đề thi Văn khối C đề sai, đáp án chữa cháy” và “Đề lạc thơ, đáp án lạc đề”. Hai bài, nhưng chỉ một ý kiến, rằng đề văn khối C và đáp án năm nay “có vấn đề”. Ông Tâm cả quyết đề sai ở Câu 2. Để tiện theo dõi, xin trích lại nguyên văn Câu 2 :

“Cùng bộc lộ nỗi nhớ về Tây Bắc, trong bài Tây Tiến, Quang Dũng viết:



Sông Mã xa rồi Tây Tiến ơi!

Nhớ về rừng núi nhớ chơi vơi

Sài Khao sương lấp đoàn quân mỏi

Mường Lát hoa về trong đêm hơi

(Văn học 12, Tập một, NXB Giáo dục, 2005, tr.76)



trong bài Tiếng hát con tàu, Chế Lan Viên viết:

Nhớ bản sương giăng, nhớ đèo mây phủ

Nơi nao qua, lòng lại chẳng yêu thương?

Khi ta ở, chỉ là nơi đất ở

Khi ta đi, đất đã hoá tâm hồn!

(Văn học 12, Tập một, NXB Giáo dục, 2005, tr.121)



Cảm nhận của anh / chị về hai đoạn thơ trên.”



Gộp cả hai bài báo lại, có thể thấy, ý ông Tâm gồm mấy điểm chính :



1) Cả hai đoạn trích từ bài Tây Tiến và Tiếng hát con tàu trên đây không thể hiểu là “cùng bộc lộ nỗi nhớ về Tây Bắc” ; hai thi phẩm đó cũng không phải là nhớ về Tây Bắc.



2) Giữa đề và đáp án, ở ý IIa, có sự vênh nhau, đề ra là “nhớ về Tây Bắc” còn đáp án lại có chỗ ghi là “nhớ về miền Tây”, theo ông, đây là hai miền khác nhau, lệch đến 45 độ.



3) Trong đáp án, có vài câu văn xộc xệch.



Trước những biện bác hăng tiết và lối nói lớn tiếng của ông, người đọc rất dễ bị thuyết phục, nhất là những ai không có điều kiện tra cứu và đối chiếu tài liệu. Bản thân tôi, thoạt nghe, suýt tưởng ông đúng. Ngẫm một chút, thì thấy ông sai. Sai hẳn. Xin cùng trao đổi, cùng tìm nguyên nhân để giải toả bớt những sai lầm tai hại đang dẫn dụ ông. Hãy đi vào từng điểm.



Điểm thứ nhất : ông Tâm sai, vì không hiểu thơ



1. Trường hợp Tây Tiến. Có hai điều cần làm rõ : thứ nhất, bài Tây Tiến có nhớ về Tây Bắc không ? thứ hai, đoạn được trích trong đề thi có nhớ về Tây Bắc không ?



Ông dứt khoát rằng bài Tây Tiến chỉ đơn thuần là nhớ đoàn quân Tây Tiến chứ không nhớ gì Tây Bắc cả. Ông sai. Để làm rõ cái sai này, cần xem xét hai khía cạnh :



Một là, hướng Tây trong cụm từ “Tây Tiến” có phải là Tây Bắc không? Tốt nhất là xem chính tác giả Quang Dũng nói thế nào. Trong sách Nhà văn nói về tác phẩm, NXB Văn Học, 1998, ở bài “Nhớ về Tây Tiến”, chính Quang Dũng đã kể rành rọt như sau : “Tây Tiến là một chiến dịch tiến quân từ Khu III, Khu IV lên Khu X tức là Tây Bắc, vùng Điện Biên Phủ. Đây là chiến dịch có ý nghĩa chiến lược (…) Đợt Tây Tiến đầu tiên, ta đánh sâu nhưng phải rút lui ngay, vì lực lượng địch tập trung và mạnh. Tôi đi đợt hai. Nhiệm vụ của chúng tôi là mở đường qua đất Tây Bắc” (tr.154-155). Từ lời kể đó, bất cứ ai cũng dễ dàng rút ra một điều : Tây Tiến chỉ là tên gọi của một mũi quân, một chiến dịch, còn hướng tiến quân và đích đến của nó chính là địa bàn Tây Bắc. Nói rõ hơn, “Tây Tiến” là cách nói gọn theo lối đặt phiên hiệu quân đội, còn thực chất, đó là đoàn quân, là chiến dịch “tiến về Tây Bắc”. Vậy, khi Quang Dũng nhớ Tây Tiến thì nhớ về đâu nếu không phải là nhớ về Tây Bắc? Xin lưu ý ông Tâm một điều sơ đẳng về từ trong tiếng Việt, đề viết là “nhớ về Tây Bắc” chứ không phải là “nhớ Tây Bắc”, như tác giả Như Giang đã phân tích giúp ông trên PHONGDIEP.NET. Nếu là “nhớ Tây Bắc”, thì đề sai, vì Tây Bắc là đối tượng trực tiếp của nỗi nhớ, chứ đoàn quân/chiến dịch/quãng đời Tây Tiến không còn là đối tượng trực tiếp nữa. Còn “nhớ về Tây Bắc” thì Tây Bắc ở đây là miền không gian diễn ra những kỉ niệm của người Tây Tiến. Không nhớ về Tây Bắc thì sao có thể làm sống dậy được những kỉ niệm Tây Tiến ? Ông Tâm không thấy ngay mở đầu bài thơ, Quang Dũng đã “nhớ về” nơi chốn ấy đó sao (“Nhớ về rừng núi nhớ chơi vơi”) ? Vậy, làm sao dám bảo đề sai ?



Hai là, những tình cảm nhung nhớ trong thi phẩm này có dành cho Tây Bắc không ? Muốn rõ khía cạnh này, cần phải làm sáng tỏ hai câu hỏi :



a) Địa bàn chính của nỗi nhớ trong bài thơ là vùng nào ? Hệ thống địa danh trong bài sẽ trả lời câu hỏi này. Toàn bài Tây Tiến có 11 địa danh. Bao gồm: Sài Khao, Mường Lát, Pha Luông, Mường Hịch, Mai Châu, Châu Mộc, Hà Nội, Sầm Nứa, Viên Chăn, Sông Mã (được nhắc đến hai lần). Trong đó hai địa danh thuộc Lào (Sầm Nứa, Viên Chăn), một địa danh Hà Nội và một địa danh thuộc miền núi tây bắc Thanh Hoá liền mạch với miền Tây Bắc. Phần căn bản thuộc 7 địa danh còn lại, hoàn toàn là Tây Bắc. Vậy địa bàn căn bản mà nỗi nhớ ấy hướng về chẳng là Tây Bắc thì là gì vậy ?



B) Những kỉ niệm dậy lên trong nỗi nhớ chơi vơi kia thuộc về những đâu ? Những câu thơ, đoạn thơ mà ở đó nỗi nhớ được bộc bạch trực tiếp nhất chính là sự trả lời : “Nhớ ôi Tây Tiến cơm lên khói / Mai Châu mùa em thơm nếp xôi”, “Người đi Châu Mộc chiều sương ấy / Có thấy hồn lau nẻo bến bờ / Có nhớ dáng người trên độc mộc / Trôi dòng nước lũ hoa đong đưa” . Xin hỏi : những kỉ niệm trong nỗi nhớ sâu nặng ấy là gắn với vùng nào nếu không phải là những nẻo bến bờ Tây Bắc ?



Nói riêng khổ thơ được trích trong đề : “Sông Mã xa rồi Tây Tiến ơi ! Nhớ về rừng núi nhớ chơi vơi / Sài Khao sương lấp đoàn quân mỏi / Mường Lát hoa về trong đêm hơi… Lập luận của ông Tâm thật ngộ nghĩnh : sông Mã nổi danh cùng Thanh Hoá, cho nên nói đến sông Mã thì chỉ có thể là nói về Thanh Hoá chứ không thể là Tây Bắc được. Điểm này, trên PHONGDIEP.NET ông Lê Thành Thật đã giảng cho ông Tâm hiểu rồi. Ông Tâm không biết rằng Sơn La có cả một huyện là huyện Sông Mã. Sông Mã trước hết là thuộc Tây Bắc. Mà cái quãng mật thiết với quân Tây Tiến làm nên kỉ niệm của họ chính là quãng thượng nguồn gắn với Tây Bắc, ở quãng ấy dòng sông này mới có nhiều cảnh “chiều chiều oai linh thác gầm thét”. Như vậy, khổ thơ có 4 địa danh, thì đã có 3 địa danh thuộc về Tây Bắc, địa danh còn lại ăn thông với Tây Bắc, tạo nên một miền không gian chung của nhung nhớ. Vậy, gọi nỗi nhớ ở đấy là “nhớ về Tây Bắc” là vô căn cứ hay sao ?



2. Trường hợp Tiếng hát con tàu. Chí ít, có năm căn cứ để khẳng định rằng ông Tâm không hiểu được những nét sơ đẳng của bài thơ và đoạn thơ :



Một là, ông cho rằng bài thơ chỉ có vài câu nào đó nhớ về Tây Bắc, mà không hiểu rằng cảm hứng bao trùm toàn bài là nhớ về Tây Bắc. Có thể xem chính Chế Lan Viên đã bác bỏ ông Tâm, khi nhà thơ cho biết một điều thú vị : bài này vốn có nhan đề là Con tàu Tây Bắc. Đồng thời con tàu Tây Bắc cũng là hình tượng lớn xuyên suốt cả bài thơ (Xem “Về bài “Tiếng hát con tàu”, sách đã dẫn, tr.18).



Hai là, ông biết ăn theo bài thơ khi làm văn làm vẻ gọi mạch thơ của Chế Lan Viên là “con tàu thơ”, mà ông quên hướng đi và đích đến của con tàu ấy đã được xác định ngay từ câu đầu là lên Tây Bắc :



Con tàu này lên Tây Bắc anh đi chăng.



Ba là, mạch thơ bộc lộ nỗi nhớ về Tây Bắc được triển khai suốt toàn bài chứ không chỉ riêng vài chỗ lẻ tẻ như ông lầm tưởng. Địa danh Tây Bắc xuất hiện từ đầu bài đến cuối bài như một hàng cột mốc chính là bằng chứng không thể xuyên tạc. Mở bài : Con tàu này lên Tây Bắc anh đi chăng ; ngay đầu khúc giữa : Trên Tây Bắc, ôi mười năm Tây Bắc / Xứ thiêng liêng rừng núi đã anh hùng ; ở cuối khúc giữa : Đất Tây Bắc tháng ngày không có lịch /Bữa xôi đầu còn toả nhớ mùi hương ; và đoạn kết bài : Nhựa nóng mười năm nhân dân máu đổ/ Tây Bắc ơi người là mẹ của hồn thơ”. Như vậy, mạch nhớ về Tây Bắc được triển khai suốt dọc toàn bài một cách nhất quán, chứ có phải là “con tàu say” chỉ đột ngột bẻ ghi có hai lần quẹo lên Tây Bắc như ông Tâm cố tình lái chệch cả đường ray đâu !

Bốn là, do thiếu căn cứ cho lập luận đứng vững, ông đã xuyên tạc dụng ý của Chế Lan Viên trong bốn câu đề từ. Ông ngây ngất phán bừa : Nhà thơ Chế Lan Viên, con người trí tuệ và trong trường hợp này còn là kĩ tính, đã cảnh giác cao độ với nạn bình tán thơ dung tục luôn rình rập hòng trói gọn Tiếng hát con tàu của ông vào hai chữ Tây Bắc. Vậy nên bài thơ Tiếng hát con tàu được ông mở đầu bằng 4 câu đề từ, mà đầu tiên là: “Tây Bắc ư ?Có riêng gì Tây bắc…”.



Dụng ý thật của Chế Lan Viên thế nào, thi sĩ viết cho ai ? Hãy nghe lời kể của chính Chế Lan Viên : “Bài Con tàu Tây Bắc được viết ra từ một tâm trạng, hồi ấy tôi yếu không đi đâu được và tôi lại đặt câu hỏi : nếu mình không đi được thì sao ? Tôi đã tìm một cách an ủi để tự yên lòng : Tây Bắc ư ? Có riêng gì Tây Bắc !/ Khi lòng ta đã hoá những con tàu /Khi Tổ quốc bốn bề lên tiếng hát / Tâm hồn ta là Tây Bắc chứ còn đâu... Nói thế thôi nhưng trong lòng rất day dứt.”(Xem “Về bài “Tiếng hát con tàu”, sách đã dẫn, tr. 18). Khi viết những dòng ấy, Chế Lan Viên đã thiếu “cảnh giác cao độ” vì không thể lường được, những lời vốn viết để an ủi mình rõ mười mươi như thế, mấy chục năm sau đã bị lợi dụng cho những lập luận dung tục xiên xẹo.



Năm là, ông không hiểu đoạn thơ được trích trong đề văn. Ông phán : “Bốn câu thơ của Chế Lan Viên mà Bộ chọn ra làm đề thi này là bốn câu thơ không mảy may một nét riêng Tây Bắc, là bốn câu thơ thuộc một trường đoạn thơ hai mươi bốn câu dâng tặng mọi miền đất nước”. Tôi mách ông rằng bất cứ học trò nào được giảng về bài thơ đó ở nhà trường đều có thể nói lại cho ông điều sơ đẳng này : bốn câu thơ ấy nằm trong mạch gồm 6 khổ liên tục, nhớ về một chuỗi hình ảnh sâu đậm nhất của Tây Bắc luôn gắn bó máu thịt với chủ thể trữ tình. Cụ thể : người anh Tây Bắc (Con nhớ anh con..), người em Tây Bắc (Con nhớ em con…), người mế Tây Bắc (Con nhớ mế…), những bản làng, dốc đèo Tây Bắc (Nhớ bản sương giăng, nhớ đèo mây phủ…) và người thương nơi Tây Bắc (Anh bỗng nhớ em…).



Mạch thơ này bày ra nhỡn tiền như thế, có đến nỗi phức tạp gì cho cam, thế mà ông Tâm cũng không hiểu. Đối với lối nghĩ thô sơ của ông, chỉ câu thơ nào có ghi hai chữ Tây Bắc, thì câu ấy mới là nói đến Tây Bắc, còn những bản sương giăng, những đèo mây phủ trong mạch thơ kia là của những nơi khác lạc vào đấy, chứ không phải là của Tây Bắc. Hiểu thơ ấu trĩ đến thế kể cũng là xưa nay hiếm vậy.



Tóm lại, chỉ cần một đầu óc bình thường là có thể thấy ngay : tâm tình trong bài thơ Tiếng hát con tàu có dành cho đất nước nói chung, nhưng trước hết là dành cho Tây Bắc ; nỗi nhớ bộc lộ trong khổ thơ được trích làm đề thi trước hết là nhớ về Tây Bắc.



Điểm thứ hai : ông Tâm sai, vì không hiểu đáp án



1. Ông Tâm khăng khăng rằng giữa đề và đáp án, ở ý IIa, có sự vênh nhau, đề ra là “nhớ về Tây Bắc” còn đáp án có một chỗ lại ghi là “nhớ về miền Tây”, theo ông đây là hai miền khác nhau, lệch đến 45 độ. Chắc ai nghe thấy cũng dễ tin ông Tâm nói đúng, theo kiến thức địa lí thông thường thì hai hướng này không thể là một. Nếu đây là đề thi địa lí, thì đáp án làm như thế quả là bất ổn. Nhưng, về thực tế, lại không phải vậy. Thứ nhất, như trên đã phân tích, do thói quen bắt vít đầu óc vào lối chiết tự quá giản đơn để hiểu nghĩa chữ, nên ông Tâm đã không nắm được thực chất “Tây Tiến” chính là mũi quân “tiến về Tây Bắc”. “Tây Tiến” là cách gọi ngắn theo lối đặt phiên hiệu quân đội, còn thực tế đó là mũi quân, là chiến dịch tiến về Tây Bắc. Thứ hai, đối với người trong cuộc, cụ thể là đối với người Tây Tiến và những nhà văn gắn bó với vùng miền này, thì tên gọi có lúc khác nhau nhưng vùng miền chỉ là một. Lại vẫn lời Quang Dũng, khi nói chuyện về bài thơ Tây Tiến, ông có dùng chữ “miền Tây” thì đó cũng là một cách nói về miền Tây Bắc. Không ít lần, thay vì nói dài là “miền Tây Bắc”, ông chỉ nói ngắn là “miền Tây”.



Ví dụ, cũng trong bài “Nhớ về Tây Tiến” đã dẫn trên kia, ở trang 156, ông kể : “Đối với miền Tây, gay nhất là thuốc, vì đường tiếp tế rất khó”. Hay nhà văn Tô Hoài đã đặt cái tên “Miền Tây” cho cuốn tiểu thuyết viết về đồng bào Tây Bắc của ông, nhà thơ Bùi Minh Quốc đặt tên cho bài thơ nổi tiếng một thời thể hiện những khát khao của tuổi trẻ được cống hiến cho mảnh đất Tây Bắc là “Lên miền Tây”. ở đó “miền Tây” chính là cách gọi gọn của “Tây Bắc”.. Do thiếu hụt những kiến thức tối thiểu này, ông Tâm chỉ hiểu chữ “Tây Tiến” theo cách sơ đẳng như trẻ con mới học phương hướng trong bài địa lí, tức là nói Tây thì chỉ là Tây, thế thôi. Còn học sinh hiện nay lại không lạ gì những kiến thức này khi được học về Tây Tiến. Tóm lại, việc đáp án có chỗ dùng cụm từ “nhớ về miền Tây” thay cho “nhớ về Tây Bắc” chẳng có gì là vênh so với đề, và thí sinh không vì thế mà hiểu sai yêu cầu của đề như ông Tâm rêu rao cả.



2. Ông Tâm qui chụp đáp án là “áp đặt chủ quan, thủ tiêu sáng tạo”. Có thể khẳng định ngay : ông sai. Vì ông không hiểu gì cả. Những điều thỏn mỏn ông đã không hiểu, những nguyên tắc lớn ông cũng không hiểu. Về nguyên tắc, đáp án môn văn chỉ nêu những ý căn bản, còn việc chấm cụ thể bao giờ cũng có bản hướng dẫn chấm kèm theo. Để khỏi mất thì giờ của người đọc, xin trích ngay lời chốt trong đáp án : “Lưu ý chung : thí sinh có thể làm bài theo nhiều cách khác nhau, nhưng phải đảm bảo yêu cầu về kiến thức. Trên đây chỉ là những ý cơ bản thí sinh cần đáp ứng, việc cho điểm cụ thể từng câu cần dựa vào bản hướng dẫn chấm kèm theo”. Và, để làm rõ rằng có hay không việc “áp đặt chủ quan” và “thủ tiêu sáng tạo” của thí sinh, xin trích nguyên văn lời trong “Bản hướng dẫn chấm” môn văn mà bất cứ giám khảo văn nào cũng đang có trong tay : “Cần khuyến khích sự sáng tạo của thí sinh. Chấp nhận cả những cách làm và ý khác với đáp án, với điều kiện phải có căn cứ và lí lẽ xác đáng”. Nếu ông Tâm đi thi và làm như ông đã thử viết về một ý nhỏ ở câu Tây Tiến, thì mong ông yên chí, rằng ông sẽ có điểm, tất nhiên, với điều kiện “phải có căn cứ và lí lẽ xác đáng”, chứ mới nói khơi khơi như ông thì cũng chưa hẳn đã được điểm đâu.





Điểm thứ ba: ông Tâm sai, vì không hiểu được lôgic thông thường



Ông Tâm bắt bẻ câu này trong đáp án : “ – Không thuộc kiểu người xuất chúng, Bà Hiền là một người Hà Nội bình thường nhưng rất đậm cốt cách Hà Nội”, theo đầu óc của ông chữ “nhưng” là xộc xệch. Nếu đây là một câu được viết phức tạp, khiến ông Tâm không hiểu được, thì đi một nhẽ. Đằng này, nó được viết theo logic “nhượng bộ” rất thông thường, vậy mà ông cũng không tự hiểu nổi, thì đành phải giảng lại chứ còn biết làm sao. Ai cũng biết rằng : trong cuộc sống cũng như trong nghệ thuật, thông thường nhân vật phải thuộc kiểu người xuất sắc, xuất chúng mới là trường hợp kết tinh, mới mang đậm những phẩm chất tiêu biểu cho một cộng đồng ; còn ở những người bình thường vẫn có các phẩm chất ấy, nhưng không đậm bằng. ở đây, nhân vật Bà Hiền của Nguyễn Khải là kiểu nhân vật, kiểu người không xuất chúng, nhưng vẫn rất đậm phẩm chất, cốt cách Hà Nội, đó là nét độc đáo của nhân vật này. Lôgic ấy hết sức quen thuộc và sơ đẳng, ông Tâm có thể học trong sách Tiếng Việt tiểu học chả khó khăn gì.



Ông còn bắt bẻ cả chữ “đạo lí làm người muôn đời” trong đáp án. Có thể có hai nguyên nhân : hoặc do ông không hiểu được, hoặc do cố tình cắt xén khiến cho vế lìa khỏi câu, nên ông đã không hiểu nghĩa của nó. Lại phải bắt đầu bằng việc nói với ông một điều sơ đẳng : trong nhân gian, ngoài những chuẩn mực thuộc về đạo lí làm người của muôn đời, thì mỗi thời lại có những chuẩn mực riêng cho con người thời đó, vì thế mà có những đạo lí làm người của từng thời. Nhân vật bà Hiền của Nguyễn Khải tuy phải sống qua nhiều thời khác nhau, nhưng lúc nào cũng sống tốt, sống đẹp là nhờ bà có được trong mình những phẩm chất bền vững thuộc về “đạo lí làm người muôn đời”. Cụm từ như thế là hoàn toàn chuẩn xác trong câu văn này “- Phẩm chất bền vững thuộc về đạo lí làm người muôn đời chính là căn cốt giúp bà Hiền có thể sống tốt, sống đẹp ở mọi thời, trong mọi mối quan hệ gia đình và xã hội, dù thời cuộc có lúc thăng trầm”. Do không có những kiến thức thông thường về đạo lí và văn chương như thế, ông Tâm đã không hiểu ý đáp án. Đã không hiểu gì, lại đòi sửa đúng thành sai, sửa ngay ngắn thành xộc xệch xiên xẹo như ông đã làm, thì liệu có lố bịch quá không ?



Chung qui, ông Lê Thành Tâm đã không hiểu thơ, không hiểu đáp án, không hiểu được những logic thông thường, thế mà ông lại đòi bắt bẻ đề văn của Bộ Giáo dục và Đào tạo, thì thật đáng thương. Một người thiếu kiến thức về chuyện này chuyện khác vẫn có thể được trân trọng khi trình bày ý kiến của mình trước công luận một cách khiêm tốn để được người trong thiên hạ giúp mình hiểu biết hơn. Trường hợp ông Tâm không phải thế. Đã không hiểu gì, lại toan qui chụp, lại sính la lối rùm beng rằng thiên hạ sai, thì quả là ông Lê Thành Tâm đã thiếu cả tâm lẫn trí vậy. Một người như vậy liệu có nên tiếp tục trao đổi nữa không ?



Hà Nội, 28-7-2007





Bản tác giả gửi Phongdiep.net

CHUYỆN THI VĂN ĐẠI HỌC KHỐI C, 2008


GIẬN MÀ THƯƠNG


LÊ THÀNH TÂM




Kỳ thi đại học năm nay, cũng như mọi năm, bước vào giai đoạn chấm bài để công bố điểm thì lại có chuyện "Văn cười", "Toán khóc". Toán khóc là vì điểm 10 điểm 9 thì ít, mà điểm 0 điểm 1 thì nhiều. Điểm văn cũng thấp, rất thấp. Và dù không nhiều điểm 0, điểm 1 nhưng kết quả chấm Văn lại cực kỳ hiếm hoi điểm 9, điểm 10. Điểm thấp thế nhưng "Văn" vẫn "cười", vẫn có cái để mà cười. Mà những người được cười trước hết, được cười đầu tiên, cười tủm tỉm, cười ha ha hoặc cười rớt nước mắt lại chính là các cô các thầy chấm văn. Những chuyện "nhầm", chuyện "lạc" đáng cười chê của học trò khi làm bài thi Văn là không lạ. Mà hệ quả của những "nhầm", những "lạc" ấy là thế nào, là ra sao thì các bạn cũng đều rõ cả.



Thì vẫn những chuyện nhầm lẫn của học trò: "Ông Xuân Quỳnh từng viết…", "Xuân Diệu là một nhà thơ nữ nổi tiếng với những bài thơ…", "Người chiến sĩ cộng sản Huấn Cao và những đồng chí của ông…". Chỉ mắc một nhầm lẫn nho nhỏ trong số những nhầm lẫn con con ấy thôi là bài thi của "anh / chị" sẽ hỏng. Hoặc là chỉ thế này thôi: đề yêu cầu "anh / chị " nói về văn ông Nguyễn Tuân, mà "anh/ chị " lại hùng hồn hoặc uỷ mị hoặc sắc sảo hoặc trôi chảy ngợi ca, bình phẩm về văn bác Nguyễn Khải, chẳng hạn thế, thì là lạc đề, và cũng hỏng.



Không cần biết "anh / chị" là ai, gia cảnh thế nào, ở thị thành hay vùng sâu vùng xa, năm rồi nơi ấy bão lũ, đói kém ra sao; không cần biết thầy cô của "anh / chị" họ giỏi lắm hay giỏi vừa; không liên quan gì cái chuyện trường sở nơi "anh / chị" học nó ba tầng năm tầng hay tường đất mái lá - "anh / chị" đi học thì phải nộp học phí, đi thi thì phải đóng lệ phí. "Anh / chị" có cái bút bi và 180 phút, phải viết ra được chí ít là 8 mặt giấy trở lên mới có hi vọng đủ điểm đỗ đại học, thế thôi, không một mẩu tài liệu, không được trao đổi, tuyệt đối cấm sử dụng tài liệu, tuyệt đối cấm trao đổi trong phòng thi!



"Anh / chị" là thí sinh, thì "anh / chị" phải là như vậy. Phải là như vậy, và như vậy là đúng. Còn chuyện "nhầm" ư "lạc" ư? Thì hỏng. Hỏng là đúng, là phải, là không oan, là văn minh, là công bằng, là chí lý… và miễn bàn.



Còn tôi ư? Tôi đi làm đề thi, tôi ở khách sạn hạng sang cơm bưng nước rót, thù lao đủ đầy (từ tiền lệ phí thi cử mà "anh / chị" đóng đấy), tôi được các lực lượng vũ trang bảo vệ vòng trong vòng ngoài, tôi có già một tháng để viết mấy dòng, tôi có cả kho sách vở tài liệu tư liệu tham khảo, tôi gồm cả chục chuyên gia đầu ngành đầy danh, đủ vị, tôi có cả một Hội đồng phản biện cùng canh gác chữ nghĩa, ý tứ cho tôi.



Tôi "nhầm" ư tôi "lạc" ư?!




Mường Lát lại thuộc tỉnh Thanh Hoá à, thật vậy sao, thế mà tôi cứ tưởng nó ở Tây Bắc! Nhưng có sao đâu?! "Tây Bắc" mà lại khác với "miền Tây" ư? Khác ở chỗ nào? Tôi có thấy khác gì đâu?! Bốn câu thơ của Quang Dũng bảo là thơ "nhớ về miền Tây" mới đúng. Thì tôi bảo "nhớ về Tây Bắc", cũng là nó chứ ai?! Còn bốn câu thơ của Chế Lan Viên trong đề thi cũng không "Tây Bắc" hả? Không một nét riêng Tây Bắc, lại thuộc hẳn về trường đoạn thơ nhớ chung mọi miền tổ quốc trong những năm kháng chiến, thực tế văn bản thơ là thế và ông Chế Lan Viên cũng dặn thế. Nhưng tôi bảo là Tây Bắc đấy! Có vấn đề gì đâu?! Hỏi tôi rằng tại sao trong thơ không thấy một "con người Tây Bắc" nào mà tôi cứ buộc các "anh / chị" phải nói có. Thì cứ nói có đi, tôi chấm điểm cho ai bảo có kia mà! …



Tôi "sai" là "sai" thế nào?! Nếu không thích tôi, "anh / chị" cứ việc "Mắt trừng gửi mộng qua biên giới/ Mơ về tử tế xứ người ta".




Tôi mà "nhầm" ư tôi mà "lạc" ư tôi mà sai ư?


* *


*


Tôi dự định viết tiếp một vài bài báo nữa, viết về chuyện Đề thi yêu cầu "cảm nhận" mà Đáp án - thang điểm lại dành 20% điểm số cho việc "so sánh" (nhưng trên DANTRI.COM - cơ quan của Hội Khuyến học Việt Nam - đã đăng ý kiến của thầy Lê Quang Hưng (trường Đại học Sư phạm Hà Nội) về những điều chưa hợp lý của Đề thi và về vấn đề này của Đáp án rồi), viết về sự mâu thuẫn giữa các nội dung của văn bản Hướng dẫn chấm thi môn Văn và sự tồn tại hình thức của nó trong điều kiện thực tế chấm thi hiện nay (góp ý cho đủ bộ: Đề - Đáp án - Hướng dẫn), nhưng câu chuyện đã dài, có lẽ viết đến thế này cũng đã là đủ.



Một vài bài viết đã xuất hiện trên một website cá nhân có nội dung thanh minh cho những điều tôi phê bình Đề và Đáp án. Đánh giá đúng sai thế nào thuộc quyền của mỗi độc giả. Cá nhân tôi thì thấy các tác giả này (và cũng là các cán bộ sư phạm - theo như nội dung trong văn bản được đăng tải) trong khi phê bình, tranh luận với bài viết của tôi cùng mắc một khuyết điểm như các thầy ra Đề và làm Đáp án đã mắc: thoát ly văn bản ( thoát ly khỏi thực tế nội dung của Đề thi, nội dung những bài học trong chương trình mà học sinh được học, nội dung các bài viết của tôi). Trong khi đó thí sinh khi làm bài thi lại "không được thoát ly văn bản". Thí sinh "không được thoát ly văn bản" là một yêu cầu rất quan trọng được Bộ đề ra trong hướng dẫn chấm thi.



Tôi viết những bài báo này chỉ mong được Bộ quan tâm, giải thích những thắc mắc về Đề thi, về Đáp án, không chỉ cho cá nhân tôi mà còn thí sinh và phụ huynh cả nước.



Tái bút:


Có một chuyện tôi thấy cần phải nói ra: chuyện "Sông Mã". Sợ rằng nếu thầy giáo chúng ta mà hiểu không đúng, rồi lại dạy thành sai thì di hại đến học trò.



Để có thêm lý lẽ đặng bảo vệ Đề thi, rằng trong 4 câu thơ của Quang Dũng được trích ra làm Đề thi thì phần Tây Bắc trội hơn, các thầy đã nói đến và thậm chí khuyên mọi người hiểu "Sông Mã" trong câu thơ "Sông Mã xa rồi Tây Tiến ơi!" là “huyện Sông Mã” thuộc tỉnh Sơn La.



Tôi được biết thế này:

- Huyện Sông Mã (thuộc tỉnh Sơn La) được chính thức thành lập như một đơn vị hành chính (dưới tỉnh và trên xã, trong hệ thống các cấp chính quyền) vào năm 1962 khi Nghị quyết Quốc hội Khoá II, kỳ họp thứ 5 quyết định đổi tên Khu tự trị Thái Mèo thành Khu tự trị Tây Bắc, ngày 27.10.1962).



- Trước đó, chưa có "huyện Sông Mã".



+ Thời Nguyễn: thuộc trấn Hưng Hoá có châu Sơn La, không có châu Sông Mã, không có huyện Sông Mã.

+ Thời thuộc Pháp: tỉnh Sơn La có 6 châu, trong đó có châu Sơn La, không có châu Sông Mã, không có huyện Sông Mã.

+ Năm 1948, Quang Dũng viết bài thơ Tây Tiến.

+ Năm 1950, tỉnh Sơn La (thuộc Liên khu Việt Bắc) gồm có 6 huyện, không có châu, và không có huyện nào mang tên Sông Mã.

+ Năm 1957, Khu tự trị Thái Mèo có 18 châu (không có đơn vị tỉnh). Trong 18 châu đó có "châu Sông Mã" gồm 21 xã. (Việt Nam - những thay đổi địa danh và địa giới hành chính, NXB. Thông Tấn, Hà Nội, 2003). Trước đó 9 năm, đã có "Sông Mã xa rồi Tây Tiến ơi!".



Nếu các bạn có nguồn sử liệu nào khác về ngày tháng thành lập, về nguồn gốc lịch sử tên gọi huyện Sông Mã của tỉnh Sơn La, thì tôi mong được cùng chia sẻ (theo địa chỉ báo Văn nghệ Trẻ). Tôi cũng là một giảng viên, tuy không dạy môn Văn, nhưng cũng thú vị nếu biết thêm được điều gì về bài thơ Tây Tiến. Cảm ơn các bạn!





Bài đã đăng trên Văn nghệ Trẻ số 31



Bản tác giả gửi Phongdiep.net

nhật giang

Thật khó lắm thay

Nghe nói ở Trung Quốc việc tổ chức cho học trò thi hết trung học và thi vào đại học cũng chuyện lớn lao to tát như ở nước mình. Nhưng đấy là đồn đãi vậy thôi chứ sức mấy mà họ có thể đua được với chúng ta trong riêng cái đại sự này. Và ở ta cũng chẳng có cái sự gì sánh tày cái sự này.
Có người bảo là ngày bầu cử. Song bầu cử không phải việc thường xuyên hàng năm, với lại bầu cử vừa là cực nghiêm túc lại vừa những ngày hội rộn ràng. Ngày thi thì tất nhiên là cũng rộn ràng, cũng vui, nghĩa là cũng có nét ngày hội, song không chỉ thế, tâm trạng và không khí ngày thi luôn đầy pha trộn và xáo trộn: mừng vui, lo âu, phấn khởi, sợ hãi, căng thẳng, nhọc mệt, bực bội, phấp phỏng, hoan hỉ, chán ngán v.v. Có người lại bảo cảnh tượng những đợt thi cử thời nay, nhất là ở thành phố, có cái gì phảng phất hình ảnh mấy cái vụ đổi tiền trọng đại hồi trước Đổi Mới.
So sánh kiểu gì cũng chẳng đúng. Chỉ có thể nói chắc chắn được rằng ở ta bây giờ việc thi cử của học trò là chuyện cực trọng đối với toàn xã hội. Và vì thế việc tổ chức thi có lẽ sẽ luôn là ưu tiên hàng đầu hàng năm của ngành giáo dục, là số một quan trọng trong hàng loạt hạng mục công việc mà các quan chức và nhân viên ngành giáo dục phải thực thi từng mỗi niên khoá. Thành bại của các cuộc thi chắc là phải mang ý nghĩa về danh dự của ngành trước mắt bàn dân thiên hạ. Mà có lẽ đây cũng là dịp rất tốt để ngành giáo dục chứng tỏ được mình, cải chính và bác bỏ được những lời chỉ trích nhiều khi rất dữ dội và có thể là cả bất công nữa khía vào những yếu kém và các vụ việc lình xình xảy ra " đôi lúc đôi nơi" trong ngành. Quan trọng thế nên việc thi cử trong mọi nhẽ của nó hẳn là sẽ được các thầy tuyệt đối cẩn trọng và rón rén. Mọi sự đều sẽ cực kỳ chỉn chu và kín kẽ. Sẽ không thể có sơ sẩy, đặc biệt là sơ sảy trong học thuật và kiến thức về phía các thầy. Mọi người đều tin tưởng chắc nịch vào cái lẽ đương nhiên đó.
Chính bởi niềm tin có phần hơi thái quá ấy nên khi nhận thấy có những sự không được chặt chẽ chuẩn mực cho lắm trong việc ra đề thi và vạch đáp án chấm thi thì ai nấy đều cực kỳ kinh ngạc, cảm thấy khó tin và đều có thái độ, nói nhẹ ra là khó chịu và bực mình. Như là vụ đề thi vật lý chẳng hạn, không phải đề ra sai mà chỉ không chặt thôi và chỉ là một câu hỏi không quan trọng, mức điểm chỉ đâu khoảng 0,25 thì phải, nhưng người ta phê phán kịch liệt. Hay như cái chuyện ở trường cao đẳng nào đó trao lộn đề thi đại học cho một bộ phận thí sinh, rồi sau đó buộc số thí sinh ấy phải thi lại. Chuyện nhỏ, đúng vậy, nhất là ở thời buổi này. Có điều vì toàn xã hội đã coi sự thi cử là cực trọng rồi nên những khiếm khuyết kiểu ấy, tuy tý tẹo, vẫn khiến lòng người ngao ngán, chán, bực và không ít người nổi giận lớn tiếng chỉ trích trên báo chí. Chuỵện nhỏ, đúng, nhưng trời ạ đây là thi tốt nghiệp phổ thông và thi vào đại học cơ mà ! Thiết nghĩ các thầy nên thông cảm với nhà báo. Bởi sự chỉ trích của báo giới chắc là còn nhẹ lời hơn nhiều so với dư luận của phụ huynh và thí sinh.
Ngược lại, mọi người cũng nên thông cảm cho các thầy

***


Đọc bài “Đề thi văn khối C đề sai đáp án chữa cháy” của Lê Thành Tâm trên Văn Nghệ Trẻ số ra ngày 20/7/2008 tôi có thể thấy sự chỉ trích của tác giả đã có đôi chỗ trở thành nộ khí dẫn tới nặng lời và gay gắt.
Tỷ dụ như đoạn sau : Đề thi đại học môn Văn khối C năm nay vậy là sai, là lạc. Đề lạc đến như thế, mà PGS.TS Trần Hữu Tá – Phó chủ tịch Hội nghiên cứu và giảng dạy Văn học TP.HCM lại điềm nhiên khen ngợi: “ Đề Văn khối C – chất lượng đề cao hơn mọi năm… Độ khó của đề cũng như sự đổi mới đáng trân trọng của việc ra đề năm ở 2 câu sau. Câu 2 mức điểm cao nhất(5). Không như kiểu đề cũ kỹ, nhàm chán của mọi năm… Tôi chờ để được đọc những bài viết xuất sắc…”.
Tôi thấy phán vậy là quá. Giáo sư Trần Hữu Tá khen đề thi văn năm nay " không như kiểu đề cũ kỹ, nhàm chán của mọi năm" là lời khen vừa phải.
Phải nói rằng cái cách mà đề thi năm nay yêu cầu thí sinh nêu cảm nhận của mình về hai đoạn thơ của hai nhà thơ lớn là một điều gì đó mới mẻ, kỳ lạ, không thể tin nổi, gần như hoang đường so với cái thời chúng tôi học văn thi văn. Thời chúng tôi, cảm nhận của học trò không là cái gì cả. Thời chúng tôi là " yêu căm chiến lạc". Đại khái như thế này :" trong bài phát biểu tại hội nghị X , nhà thơ Y đã nêu lên những đặc điểm và tính chất cơ bản như sau ... của Con người mới XHCN, vận dụng tác phẩm A của nhà văn B, anh hay chị hãy chứng minh những luận điểm đúng đắn của nhà thơ Y". Không cần biết đầu cua tai nheo ra sao, chúng tôi chỉ cần liệt kê cho đủ " yêu căm chiến lạc " của Con người mới : yêu nước, căm thù giặc, chiến đấu dũng cảm, lạc quan yêu đời thì bét ra cũng đạt ba trừ thang điểm năm, hoặc năm trên thang điểm mười. Tuy rằng rất chán nhưng mà cũng dễ và nhàn.
Đề thi năm nay yêu cầu thí sinh nêu cảm nhận thì rõ ràng là khó hơn hồi chúng tôi nhưng mà cũng hay hơn nhiều. Đúng như nhận xét của PGS. TS Trần Hữu Tá. Với lại quả thật tôi cũng rất phục cái sự các thầy chọn Tây Tiến để ra đề. Thời chúng tôi đi học, nhà thơ Quang Dũng và bài thơ Tây Tiến, nói tới người ta chỉ nói thầm.
Tôi cũng thấy rằng sự chỉ trích của tác giả Lê Thành Tâm đối với đáp án của Bộ là xược và không có căn cứ. " Bộ không tường địa lý, Bộ không hiểu thơ, không hiểu Quang Dũng, không hiểu Tây Tiến nên mới ra đề thi sai và làm đáp án chữa cháy như vậy ". Bộ Giáo dục mà làm sao lại có thể không biết gì như thế. Viết vậy là vô lý. Hơn nữa, trong bài viết của mình, tác giả đã nêu rõ nội dung đáp án - thang điểm của Bộ: " Đoạn thơ bộc lộ nỗi nhớ da diết, vời vợi về miền Tây ". Miền Tây ! Thì thế chứ sao nữa. Không phải chính Lê Thành Tâm muốn như thế hay sao ? Tại sao lại còn phê phán Bộ.
Còn về cụ thể đề thi thì theo tôi tác giả Lê Thành Tâm cũng nên bình tĩnh và có lòng thông cảm hơn.

“Cùng bộc lộ nỗi nhớ về Tây Bắc, trong bài Tây Tiến, Quang Dũng viết:
Sông Mã xa rồi Tây Tiến ơi!
Nhớ về rừng núi nhớ chơi vơi
Sài Khao sương lấp đoàn quân mỏi
Mường Lát hoa về trong đêm hơi
(Văn học 12, Tập một, NXB Giáo dục, 2005, tr.76)

Trong bài Tiếng hát con tàu, Chế Lan Viên viết:
Nhớ bản sương giăng, nhớ đèo mây phủ
Nơi nao qua, lòng lại chẳng yêu thương?
Khi ta ở, chỉ là nơi đất ở
Khi ta đi, đất đã hoá tâm hồn!
(Văn học 12, Tập một, NXB Giáo dục, 2005, tr.121)
Cảm nhận anh / chị về hai đoạn thơ trên

Đề ra vậy thì rõ là chưa chuẩn rồi. Trong hai đoạn thơ trên, nhất là đoạn trích của Tây Tiến, mà chỉ bảo là bộc lộ nỗi nhớ về Tây Bắc là không hợp lý. Học trò trên toàn quốc thì chẳng hiểu có vì thế mà lúng túng không, chứ học trò quê ở Mường Lát chắc chắn là phải bị rối trí một chút.
Ngay cả hiểu rộng ra là nhớ miền Tây cũng chưa phải. Nỗi niềm Tây Tiến, " Sông Mã gầm lên khúc độc hành", ở trên tầm sự nhớ nhung địa dư một vùng đất cụ thể rất nhiều. Điều ấy ai mà không biết.
Chuyện nhỏ thôi, nhưng vì đây là đề thi quốc gia, đề cấp Bộ, nên gặp sai sót tất sẽ khiến người ta rất bực, thậm chí nổi nóng. Điều đó các thầy cũng nên hiểu và thông cảm. Tác giả Lê Thành Tâm thực sự có quyền mạnh mẽ phê phán, chứ không phải là ác ý với lại bé xé ra to.
Song tác giả Lê Thành Tâm cũng cần có lòng thông cảm với các thầy, tôi nghĩ vậy. Sai, nhầm, hiểu không chính xác, cũng là những quyền cá nhân, quyền con người. Quyền nhầm. Dù là ông thầy, thậm chí là ông đại trí thức, cũng vẫn được cái quyền đó. Và vì là ông thầy nên lắm khi cũng có cả cái quyền buộc học trò phải thuận theo sự nhầm của mình, nếu sự nhầm ấy không quá tai hại. " Nhớ về Tây Bắc", thầy đã ra đề như vậy thì trò phải làm theo và xét cho cùng cũng làm được thôi. Tôi và cả ông Lê Thành Tâm nữa, bây giờ thử đặt mình vào vị trí một anh thí sinh, liệu có làm được bài luận ấy không ? Làm được ! Chứ không lẽ với tư cách thí sinh mà ông lại tranh biện với thầy trong bài thi hay sao. Thế có mà ốm. Đây là cuộc thi văn chứ có phải cuộc hội thảo văn chương đâu.
Với lại ông Lê Thành Tâm cũng nên để ý rằng đoạn thơ trích ấy của Tây Tiến có nhiều cơ nguy khiến người ta hiểu sai. Nghĩa là sự sai này có một phần trách nhiệm của nhà thơ Quang Dũng. Hai chữ Sông Mã ở đầu chẳng hạn. Sông là sông, đúng rồi. Nhưng không hiểu sao khi đọc bài phê bình của ông trên Văn Nghệ Trẻ tôi đã chợt nghĩ rằng rất có thể các thầy ra đề có sự liên tưởng nào đấy tới huyện Sông Mã của tỉnh Sơn La. Y như rằng. Trong một bài viết đăng trong Phong điệp.net, một tác giả, rõ ràng là thầy ra đề đã nhầm như vậy. Đúng là có huyện Sông Mã, nhưng khi Quang Dũng làm bài thơ Tây Tiến, năm 1948, thì chưa thể có cái huyện nào ở Tây Bắc tên như thế.
Các thầy ra đề chắc cũng ở độ tuổi ngũ tuần lục tuần, trên hoặc dưới tôi một ít, nghĩa là cũng cùng cánh " yêu căm chiến lạc" như tôi, nên trong thời thanh niên có thể cũng sẽ ít nhiều vướng phải những lỗ hổng trong kiến thức như tôi. Chắc chắn là theo thời gian và nhờ nỗ lực nghiên cứu các thầy đã lấp đầy các lỗ hổng ấy. Song tuyệt đối không còn lỗ hổng nào thì chắc là cũng khó. Như là về lịch sử sâu thẳm xa vời của cuộc kháng chiến chống Pháp, dù là bậc thầy, mà hiểu cho sâu và đầy đủ cũng thật là khó lắm thay nếu không trải qua.


Bài đã đăng trên Văn nghệ Trẻ số 31- 2008

Xung quanh đề thi môn Văn, khối C (2008): Chưa cần "báo động"
2:45, 27/07/2008, cập nhật cách đây 2 giờ
Ngay sau khi kỳ thi tuyển sinh đại học 2008 kết thúc, nhiều bậc phụ huynh đã không khỏi giật mình lo ngại trước tiếng kêu thất thanh trên báo Văn nghệ Trẻ (số ra ngày 20/7) của ông Lê Thành Tâm. Không lo sao được, từ trang 1 của tờ báo nối vào trang trong là một cái tít bài thật… bốc hỏa "Đề thi khối C: Đề sai, đáp án chữa cháy".
Ngay mở đầu bài báo, tác giả Lê Thành Tâm đã cho biết: Đề thi tuyển sinh đại học, cao đẳng năm 2008, môn thi Văn - khối C, có câu II (5 điểm) với nội dung nguyên văn như sau: "Cùng bộc lộ nỗi nhớ về Tây Bắc, trong bài Tây Tiến, Quang Dũng viết:

Sông Mã xa rồi Tây Tiến ơi!
Nhớ về rừng núi nhớ chơi vơi
Sài Khao sương lấp đoàn quân mỏi
Mường Lát hoa về trong đêm hơi

(Văn học 12, Tập một, NXB Giáo dục, 2005, trang 76)

Trong bài Tiếng hát con tàu, Chế Lan Viên viết:

Nhớ bản sương giăng, nhớ đèo mây phủ
Nơi nao qua, lòng lại chẳng yêu thương
Khi ta ở, chỉ là nơi đất ở
Khi ta đi, đất đã hóa tâm hồn

(Văn học 12, Tập một, NXB Giáo dục, 2005, trang 121)

Cảm nhận của anh/ chị về hai đoạn thơ trên".

Sau trích đoạn trên, tác giả Lê Thành Tâm đã khẳng định "đề sai". Và ông lý giải: "Trong hai đoạn thơ trên, đoạn trích từ bài Tây Tiến của nhà thơ Quang Dũng không thể hiểu là "bộc lộ nỗi nhớ về Tây Bắc" như đề thi khẳng định để rồi yêu cầu thí sinh "cảm nhận".

Lý do ông đưa ra là: Con sông Mã được nhắc tới trong đoạn thơ trên không chỉ là sông của Tây Bắc mà còn "nổi danh cùng Thanh Hóa", và trong hai địa phương được nhắc kèm đó thì chỉ Sài Khao là thuộc tỉnh Sơn La, còn Mường Lát là một địa phương của Thanh Hóa. "Bản thân tỉnh Thanh Hóa chưa bao giờ thuộc địa giới Tây Bắc, sao có thể ra đề rằng những câu thơ trên của Quang Dũng "bộc lộ nỗi nhớ về Tây Bắc" được?"- Ông Tâm vặn lại.

Đấy là đề cập tới chuyện…"đề sai", còn chuyện "đáp án chữa cháy", ông Lê Thành Tâm cho hay: "Nội dung đáp án - thang điểm (chính thức, môn Văn khối C năm 2008, của Bộ Giáo dục và Đào tạo) cho phần "cảm nhận", "đoạn thơ trong bài Tây Tiến" này có đoạn: "Đoạn thơ bộc lộ nỗi nhớ da diết, vời vợi về miền Tây và người lính Tây Tiến. Thiên nhiên miền Tây xa xôi mà thân thiết, hoang vu mà thơ mộng; con người Tây Tiến gian khổ mà hào hoa". Và ông đặt câu hỏi: "Từ "Tây Bắc" trong đề thi biến thành "miền Tây" trong đáp án - thang điểm, phải chăng là đã có sự phù phép, chữa cháy?".

Kết thúc bài viết, ông Lê Thành Tâm đặt vấn đề: Thí sinh, phụ huynh thí sinh và cả xã hội đang chờ "sự giải thích cụ thể, rõ ràng, nghiêm túc và chính thức của Bộ Giáo dục và Đào tạo…".

Trong khi Bộ Giáo dục và Đào tạo chưa có động thái gì thì chỉ mấy ngày sau khi bài viết của ông Lê Thành Tâm được đăng tải, trên trang web của nữ nhà văn Phong Điệp liên tiếp xuất hiện các ý kiến phản hồi, đa phần đều lời lẽ gay gắt. "Nặng chùy" nhất là bài viết của ông Trần Quốc Hùng.

Nặng từ cái tít bài: "Thái độ phủ nhận sạch trơn, và đầy ác ý đang trở thành vấn nạn của ngày hôm nay?", cho đến những chữ bên trong. Nào là "nhận xét về không gian thơ một cách rất ấu trĩ, "bẻ cong sự thật", "cách diễn đạt lươn lẹo", rồi thì "đem con sông địa lý đánh tráo con sông kháng chiến, con sông sử thi, con sông của nỗi nhớ" v.v và v.v… (thực tế, đối chiếu với bài viết của ông Lê Thành Tâm, ta thấy ông Tâm không đáng bị úp chụp những chữ như vậy).

Cũng bênh vực đề thi nói trên, trong bài viết có tên gọi "Nhỏ to cùng bác Lê Thành Tâm về đề văn khối C", tác giả Lê Thành Thật (Thành Thật đối với… Thành Tâm, kể cũng là một cách… chơi chữ khá hay) lại dùng kiểu ví von dí dỏm.

Đầu tiên tác giả cho rằng ông Tâm có tài… trị thủy "Kéo tuột con sông Mã về đất Thanh, giao hoàn toàn cho xứ Thanh độc quyền quản trị, thế chẳng phải là một khả năng trị thủy phi phàm ư?".

Thứ đến là tài… chia rẽ "Ấy là chia rẽ cá với nước. Bác coi nỗi nhớ trong Tây Tiến chỉ đơn thuần là nhớ quân Tây Tiến chứ nỗi nhớ ấy chẳng dành gì cho những miền đất Tây Bắc mà người Tây Tiến từng qua cả…

Những nẻo bến bờ miền Tây Bắc đã ôm trọn đoàn quân Tây Tiến trong lòng là thế, nỗi nhớ dành cho Tây Bắc đằm thắm là thế, mà bác lại khẳng định nỗi nhớ ở đây chẳng dành cho Tây Bắc chỉ dành cho Tây Tiến thôi, thì tài thật. Thế thì chẳng phải là chia rẽ cá với nước hay sao?".

Ở đây, cũng giống như trường hợp của tác giả Trần Quốc Hùng, tuy quan điểm chung là đúng, song trong cách dẫn dắt, "bẻ lý", tác giả Lê Thành Thật đã có chỗ hơi trùm lấp, không chính xác.

Chẳng hạn, đọc cả bài viết của tác giả Lê Thành Tâm, ta không thấy chỗ nào ông Tâm "kéo tuột con sông Mã về đất Thanh, giao hoàn toàn cho xứ Thanh độc quyền quản trị", cũng như ông chưa bao giờ khẳng định "nỗi nhớ ở đây chẳng dành cho Tây Bắc chỉ dành cho Tây Tiến" cả (mà ông chỉ viết: "4 câu thơ của nhà thơ Quang Dũng được Bộ Giáo dục và Đào tạo lấy làm đề thi nêu trên chỉ bộc lộ nỗi nhớ con sông và các địa phương trong địa bàn hành quân của đoàn Tây Tiến, và không nhớ riêng gì Tây Bắc".

Giọng điệu chừng mực và ý kiến trao đổi cũng chặt chẽ, thỏa đáng hơn cả là của tác giả Như Giang với bài viết "Đề sai hay người hiểu đề chưa đúng?" (cùng được tải trên trang web của nhà văn Phong Điệp).

Tôi hoàn toàn tán thành với cách nhìn nhận rất "nhà nghề" và am hiểu tâm lý học sinh này: "Ở đây, mấu chốt của đề là thí sinh phải trình bày cảm nhận của mình về hai đoạn thơ được trích dẫn. Thậm chí, trong trường hợp này, giả dụ đề chỉ có hai phần sau, tức là chỉ cần trích ra hai đoạn thơ, rồi nêu yêu cầu, thì chắc chắn thí sinh vẫn sẽ trình bày cảm nhận về hai khổ thơ một cách bình thường, dù có câu dẫn kia (tức câu: Cùng bộc lộ nỗi nhớ về Tây bắc- PK) hay không.

Phân tích như thế để thấy rằng: Không thể cho rằng vì câu dẫn ấy mà thí sinh có thể hiểu sai yêu cầu của đề văn này. Khẳng định dứt khoát chỉ vì câu dẫn mà thí sinh lạc đề như Lê Thành Tâm là vô lối".

Tôi xin được có đôi lời trao đổi cùng tác giả Lê Thành Tâm.

Trước tiên, phải khẳng định: Việc ông Tâm cho rằng 4 câu thơ của Quang Dũng "không nhớ riêng gì Tây Bắc" là hoàn toàn chính xác (cả hai tác giả Như Giang và Lê Thành Thật cũng thừa nhận dùng chữ "Tây Bắc" trong lời dẫn của đề thi là "chưa chặt chẽ").

Trong lời giới thiệu tập "Mây đầu ô" (NXB Tác phẩm mới, 1986)- tập thơ cuối cùng của Quang Dũng xuất bản khi ông còn sống, nhà thơ Trần Lê Văn, người bạn chí thiết của ông đã viết: "Tây Tiến là một đơn vị thành lập vào đầu năm 1947, có nhiệm vụ phối hợp với bộ đội Lào, bảo vệ biên giới Lào - Việt và đánh tiêu hao lực lượng quân đội thực dân Pháp ở Thượng Lào để hỗ trợ cho những vùng khác trên đất Lào. Địa bàn đóng quân và hoạt động của Tây Tiến khá rộng: Từ châu Mai, châu Mộc sang Sầm Nưa rồi vòng về qua miền Tây Thanh Hóa".

Có nghĩa là, các địa danh được nhắc đến trong nỗi nhớ của Quang Dũng bao trùm một diện rộng. Tuy nhiên, nói vậy không có nghĩa là đề thi sai. Bởi chỉ cần 2 câu thơ: "Nhớ về rừng núi nhớ chơi vơi/ SàiKhao sương lấp đoàn quân mỏi" là đủ để "bộc lộ nỗi nhớ về Tây Bắc" rồi. Vả chăng, "không nhớ riêng gì Tây Bắc" không có nghĩa là "không nhớ Tây Bắc". Người ta hoàn toàn cho phép đề thi chỉ xoáy vào một điểm, dù điểm ấy xuất hiện chỉ trong một câu thơ.

Kể ra, với bài thơ dài và đặc sắc như "Tây Tiến", nếu chọn chủ đề "nhớ về Tây Bắc", ta vẫn có thể chọn được những đoạn vừa "trúng" vừa đắc địa hơn đoạn thơ trích dẫn trên. Chẳng hạn như:

Người đi Châu Mộc chiều sương ấy
Có thấy hồn lau nẻo bến bờ
Có nhớ dáng người trên độc mộc
Trôi dòng nước lũ hoa đong đưa.

Ít nhất thì nó cũng ra đặc trưng của con người và cảnh trí vùng đất ta muốn hướng tới (cụ thể là Tây Bắc), lại không mắc phải những câu "hóc" (nếu phải phân tích kỹ) như "Mường Lát hoa về trong đêm hơi" - một câu thơ tác giả chú trọng về âm điệu hơn là ngữ nghĩa, đến độ những nhà thơ chuyên nghiệp còn khó phân giải huống hồ là… học sinh phổ thông.

Trở lại với bài báo của tác giả Lê Thành Tâm. Bên cạnh việc tán thành ý kiến của ông, rằng 4 câu thơ của nhà thơ Quang Dũng "không nhớ riêng gì Tây Bắc", ta cũng phải sòng phẳng góp ý với ông rằng: Việc ông đẩy vấn đề lên mức nghiêm trọng "thí sinh, chắc nhiều em mất đứt cả 5 điểm trong bài thi 10 điểm, vì đề và vì đáp án của Bộ kỳ này", "chỉ vì mất 5 điểm, mất 1 điểm, có khi chỉ mất 0,25 điểm và ít hơn thế nữa mà có những thí sinh bị đánh trượt, bị tước mất cơ hội để có thể trở thành giáo sư, tiến sĩ (ngữ văn chẳng hạn) và đành ngậm ngùi với thân phận cuốc mướn cày thuê trong hàng ngũ của những là "dân trí thấp", cũng như khi ông cải biên 2 câu thơ của Quang Dũng: "Thi cử học trò không mọc tóc/ Thầy cô khảo thí dữ oai hùm", giọng điệu của tác giả hơi có phần "kích động" và như vậy, những ý kiến phản biện của ông dễ trở nên… lợi bất cập hại.

Hiện tại, các bậc phụ huynh của chúng ta đang phải đối mặt với rất nhiều nỗi lo, trong đó có nỗi lo về sự hoành hành của cơn "bão giá". Nên chăng, ta chỉ cần góp ý với các nhà giáo dục là đủ, chớ nên "kéo" các bậc phụ huynh vào một nỗi bận tâm không cần thiết (như ở trên đã phân tích).

Có lẽ nào, các bậc phụ huynh vừa giật thột về hồi còi… báo động giả (việc ai đó tung tin đề toán bị lộ) nay lại thêm lần giật mình vì "đề văn sai, đáp án chữa cháy" - trong khi thực tế không phải vậy, không đến vậy hay sao?



Phạm Khải

http://www.cand.com.vn/vi-VN/xahoi/2008/7/96081.cand

Nếu chỉ đơn thuần là nỗi nhớ "miền Tây", thì không sao, đằng này lại liên quan đến 1 địa danh hành chính là "Mường Lát".
Mường Lát là một huyện ở cực Tâ Bắc (lại động chạm đến cụm từ nhạy cảm này) của tỉnh Thanh Hóa, thành lập năm 1997 trên cơ sở chia tách từ huyện QUan Hóa. Nhưng địa danh Mường Lát thì đã có từ trước.
Nếu tooi nhớ không nhầm, quãng năm 1995-1996, đọc phần địa lí địa phương- sách hướng dẫn lớp 9 của Sở GD_ĐT Thanh Hóa, thấy trên bản đồ Thanh Hóa vẫn còn ghi chú một phần địa giới "chưa xác định rõ" giữa Thanh Hóa và Sơn La, phần đất ấy nay nằm giữa huyện Mường Lát (TH) và huyện Mộc CHâu (Sơn La).
Về mặt địa lí tự nhiên và địa chất, miền Tây Thanh Hóa là sự kéo dài của địa hình Tây Bắc.
Theo thông tin trên 1 diễn đàn, từng có đề xuất tách các huyện phía Tây Bắc Thanh Hóa, phía Tây Ninh Bình, phía Nam Sơn La và Hòa Bình để lập một tỉnh mới, và người ta chắc chắn rằng "tỉnh này sẽ thuộc về Tây Bắc".
Nói như vậy để thấy rằng, Thanh Hóa không chỉ nặng tình với khu Ba, khu Bốn, với nước Lào anh em mà còn nặng nghĩa với miền Tây Bắc lắm lắm.
Với riêng tôi, một người Thanh Hóa còn giữ chút chút "địa phương chủ nghĩa", lần đầu đọc về chủ đề này, cũng hơi sốc, khi những chú thích trong sách GK khiến ta có thể hiểu lầm Mường Lát thuộc Tây Bắc, tức là không còn thuộc về Thanh HÓa. Mọi chuyện sẽ đơn giản hơn nếu người viết sách và người ra đề thi tế nhị hơn, và có thể là cần nắm vững hơn nữa kiến thức địa lí, đặc biệt là cập nhật các thay đổi về địa dư..
Nhân đây cũng xin nói thêm, địa danh "Sầm Nưa" (đôi khi bị viết nhầm thành Sầm Na), hiện là thị xã của tỉnh Hủa Phăn (tỉnh Sầm Nưa cũ) thuộc nước CHDCND Lào.

TỪ CHUYỆN ĐỀ VĂN KHỐI C KỲ THI ĐẠI HỌC 2008


VĂN - "MÔN HỌC LẠ"


LẠI VĂN BÌNH


Từ vài năm trở lại đây chúng ta được biết đến ngày một nhiều thêm những "Bài văn lạ". Những "bài văn lạ", như chúng ta vẫn gọi thế, là những bài thi văn có nội dung lạc đề, lạc điệu, có thể là ngô nghê và đôi khi trái khoáy, được học trò làm ra trong các kỳ thi. Những bài văn này đương nhiên không được tuyển chọn để in vào văn mẫu đem bán, không được các thầy cô giáo chấm văn cho điểm cao. Tác giả của những "bài văn lạ" này hẳn nhiên đã tự loại mình ra khỏi danh sách những thí sinh đạt, đỗ. Nhờ sự phát triển của các phương tiện truyền thông, càng ngày chúng ta càng được tận mắt tận tai chứng kiến sự phong phú, đa dạng của những cái lạ lẫm, lạ lùng trong một số lượng nhất định các bài thi của học trò.

Những "bài văn lạ" dần đang trở nên quen.

Mới đây lại có chuyện "Đề thi và Đáp án lạ" - Đề thi Văn, khối C, kỳ thi đại học 2008. Gọi đề thi văn đại học khối C năm nay là "Đề thi và Đáp án lạ", là bởi vì nó lạ, đúng như các tác giả Lê Thành Tâm và Nhật Giang đã viết trên Văn nghệ trẻ số 30 và 31: " - Đề thi đã "khuyên" gọn thơ ấy vào trong vòng nghĩa vụ "bộc lộ nỗi nhớ về Tây Bắc" một cách sai lầm" "để yêu cầu thí sinh viết ra cảm nhận...

- Đề hỏi "Tây Bắc", đáp án lại "khuyên" điểm cho "miền Tây".

- Đề yêu cầu "cảm nhận của anh / chị", đáp án lại "khuyên" điểm gọn gàng cho cách hiểu sẵn có của "văn mẫu".

- Có những nội dung không hề có trong câu hỏi của đề thi mà đáp án cũng "khuyên" điểm... " (Đề lạc thơ, Đáp án lạc đề, Lê Thành Tâm, VNT số 30).


"Đề ra vậy thì rõ là chưa chuẩn rồi. Trong hai đoạn thơ trên, nhất là đoạn trích của Tây Tiến, mà chỉ bảo là bộc lộ nỗi nhớ về Tây Bắc là không hợp lý. Học trò trên toàn quốc thì chẳng hiểu có vì thế mà lúng túng không, chứ học trò quê ở Mường Lát chắc chắn là phải bị rối trí một chút.

Ngay cả hiểu rộng ra là nhớ miền Tây cũng chưa phải. Nỗi niềm Tây Tiến, "Sông Mã gầm lên khúc độc hành", ở trên tầm sự nhớ nhung địa dư một vùng đất cụ thể rất nhiều. Điều ấy ai mà không biết."… (Thật khó lắm thay, Nhật Giang, VNT số 31).


Nó lạ, có lẽ vì đây là lần đầu tiên một đề thi văn cùng đáp án chấm văn được sự phê bình công khai trên mặt báo rồi lại được công luận chú ý đến và nhận ra những sự bất ngờ không thú vị.

Đề thi và Đáp án của một môn thi trong một kỳ thi đại học là công cụ đánh giá, sàng lọc học trò để chọn ra những cá nhân đủ năng lực nhất, xứng đáng nhất mà đào tạo và phát triển đội ngũ trí thức. Với chất lượng như vậy, sẽ phải là rất lạ khi chúng ta vẫn dùng nó để đánh giá và sàng lọc "được" những cá nhân "ưu tú" nhất và từ đó mà đào tạo nguồn nhân lực tương lai cho quốc gia. Vâng, rất lạ.

Đề thi tuyển sinh đại học năm 2008, môn thi VĂN - KHỐI C, có câu II (5 điểm):


“Cùng bộc lộ nỗi nhớ về Tây Bắc, trong bài Tây Tiến, Quang Dũng viết:

Sông Mã xa rồi Tây Tiến ơi!

Nhớ về rừng núi nhớ chơi vơi

Sài Khao sương lấp đoàn quân mỏi

Mường Lát hoa về trong đêm hơi

(Văn học 12, Tập một, NXB Giáo dục, 2005, tr.76)


Trong bài Tiếng hát con tàu, Chế Lan Viên viết:

Nhớ bản sương giăng, nhớ đèo mây phủ

Nơi nao qua, lòng lại chẳng yêu thương?

Khi ta ở, chỉ là nơi đất ở

Khi ta đi, đất đã hoá tâm hồn!

(Văn học 12, Tập một, NXB Giáo dục, 2005, tr.121)

Cảm nhận của anh / chị về hai đoạn thơ trên”.


Với đề thi thế này, nhiều nhất chúng ta cũng chỉ có thể đánh giá được:

- Năng lực "cảm nhận" văn chương (đánh giá một cách tương đối mơ hồ và thực tế là khá gượng ép?).

- Năng lực "học thuộc lòng và sao chép, lắp ghép "văn mẫu" ( trong thực tế, mọi tác phẩm và tác giả thuộc phạm vi ra đề đã được "công nghệ văn mẫu" bình tán, "cảm nhận" sẵn sàng đến hầu như là hết cách, mọi nhẽ).

Chỉ vậy thôi sao? Nếu chỉ vậy, thì thật nhỏ bé, vụn vặt, và người hưởng lợi chủ yếu từ việc này là các thầy dạy và mở lò luyện thi văn, sản xuất "văn mẫu".


Văn nghệ Trẻ, hẳn là không vô tình, bên cạnh những bài phê bình đề văn này đã cung cấp cho bạn đọc một số đề thi văn của một nước láng giềng. Xin trích lại một đề văn này để cùng đối sánh với đề văn của ta:

" Thông thường, người ta quan tâm nhiều tới "chúng tôi". Nếu như đổi góc nhìn về phía "họ", bạn sẽ nhìn thấy những gì? Nghĩ tới những gì? Hãy viết một bài văn có tựa đề là "Họ". Không dưới 800 chữ, không viết thành thơ, không được tiết lộ những thông tin liên quan đến cá nhân".

Với một đề thi như thế này, theo thiển ý của tôi, ít nhất "Họ" cũng đánh giá được:

1. Năng lực "đọc" của thí sinh ( đọc và hiểu được nội dung, ý tứ, yêu cầu của đề thi).

2. Năng lực "viết" của thí sinh ( viết "một bài văn không dưới 800 chữ).

3. Năng lực "tự chiếm lĩnh kiến thức" (để viết được và viết hay một bài văn như vậy, thí sinh phải dựa vào chính vốn liếng hiểu biết của mình, không thể nương tựa được gì vào "văn mẫu". Kiến văn càng sâu rộng, bài văn càng có cơ sở được viết ra với chất lượng cao).

4. Năng lực "sống" với cuộc sống đương đại và khả năng tham gia một cách tích cực vào cuộc sống xã hội trong tương lai ( biết nhận định, phê phán...).

5...

Tôi nghĩ rằng một đề văn như vậy thể hiện trách nhiệm cao với sự học, sự thi; thể hiện trách nhiệm cao với xã hội, dân tộc, quốc gia. Ra một đề thi như vậy là có trách nhiệm cao với đời.


Trở lại với vấn đề của chúng ta - vấn đề cần được đặt ra từ Đề văn và Đáp án kỳ thi đại học này:

- Phải chăng những bài văn lạ là kết quả cũng những đề văn lạ?

- Phải chăng đề văn lạ là hệ quả của việc dạy và học văn lạ?

- Phải chăng việc dạy và học văn lạ là con đẻ của quan điểm xây dựng chương trình và tổ chức dạy văn quen quá, cũ quá, một quan điểm quen và cũ đến mức lạ kỳ?

- Phải chăng đã đến lúc phải phát đi tín hiệu SOS cho môn học Ngữ văn trong nhà trường phổ thông và cho Đề thi - Đáp án môn Văn trong các kỳ thi?

Phải chăng là nên như thế, chứ không nên kêu làng: "Làng giáo dạy văn đâu cả rồi?" như mấy bài viết (xuất hiện trên một webside cá nhân) của vài cán bộ sư phạm bộ môn văn trong cuộc chiến đấu quyết liệt để bảo vệ Đề thi văn đại học khối C năm nay trước những ý kiến phê bình của tác giả Lê Thành Tâm?